برگزیت و تمایلات استقلال خواهانه در اسکاتلند

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاري صدا و سيما ،نیکلا استرجن وزیر اول اسکاتلند اخیراً ضمن اعلام این نکته که نمی‌توان انتظار داشت که نمایندگان حزب ملی اسکاتلند از ساختار کنونی توافق برگزیت حمایت کنند، تأکید کرد که میزان حمایت مردم از استقلال اسکاتلند از انگلستان، افزایش داشته است. باوجودآنکه به اعتقاد دولت انگلستان، همه‌پرسی سال 2014 که در آن 55 درصد مردم اسکاتلند به ادامه حضور در بریتانیا رأی دادند، مسئله اسکاتلند را فیصله داده است، اظهار نظر جدید مقامات اسکاتلند، خود نشانه‌ای بارز از ارتباط وثیق موقعیت انگلستان پسابرگزیت و مسئله استقلال احتمالی اسکاتلند است.
مسئله‌ای که بیش و پیش از هر چیز به نگرانی گسترده مردم و مقامات اسکاتلند از آسیب پایدار و تهدید استانداردهای زندگی در اسکاتلند به ویژه در صورت مواجهه با برگزیت سخت بازمی‌گردد.
واقعیتی که در رأی مردم اسکاتلند به همه‌پرسی برگزیت نیز خود را نشان داد. در این همه‌پرسی 62 درصد مردم اسکاتلند به ادامه حضور در اتحادیه اروپا رأی دادند. درصدی که برای منطقه ادینبورگ، 4/74 درصد بود.
نظرسنجی جدید"شورای نظرسنجی بریتانیا"نیز نشان داد که اگر انگلستان در چارچوب برنامه، اتحادیه اروپا را ترک کند، 47 درصد اسکاتلندی‌ها در همه‌پرسی احتمالی آینده برای استقلال اسکاتلند، به آن رأی مثبت می‌دهند و 43 درصد علیه استقلال و 10 درصد نیز تصمیمی نگرفته‌اند.
این در حالی است که بر اساس همین نظرسنجی، در صورت باقی ماندن انگلستان درون اتحادیه اروپا، تنها 43 درصد از اسکاتلندی‌ها از استقلال این منطقه حمایت می‌کنند و 47 درصد مخالف استقلال خواهند بود.

انتخابی سخت
حزب ملی اسکاتلند اعلام داشته است که به هر توافق برگزیتی را که انگلستان را از بازار واحد و اتحادیه گمرکی خارج کند، رأی منفی خواهد داد. این حزب همچنین اعلام داشته است که 35 نماینده آن در مجلس عوام در برابر "برگزیت ناخوانا" که مبانی آن روشن نباشد و تعهدات پذیرفته‌شده در آن مبهم و تفسیر بردار باشد و بریتانیا بدون کوچک‌ترین اطمینانی در مورد ساختار روابط اقتصادی انگلستان و اتحادیه اروپا از این اتحادیه خارج شود و همچنین در برابر خروج بدون توافق مقاومت می‌کنند.
به نظر می‌رسد حزب ملی اسکاتلند به عنوان سومین حزب مجلس عوام نقش عمده‌ای هم در رأی به توافق برگزیت و همچنین همه‌پرسی احتمالی دوم برگزیت خواهد داشت. این حزب همچنین در مرحله انتخابی سخت میان خنثی کردن برگزیت و یا پافشاری بر استقلال قرار گرفته است.
نظرسنجی موسسه یوگاو نشان می‌دهد که 79 درصد اعضای حزب ملی اسکاتلند خواستار آن هستند که این حزب از همه‌پرسی دوم برگزیت حمایت کند. حزب ملی اسکاتلند البته از مدلی از همه‌پرسی برگزیت حمایت می‌کند که در آن پرسش، انتخاب بین توافق نهایی شده برگزیت و یا باقی ماندن در اتحادیه اروپا باشد. بااین‌وجود به نظر می‌رسد حزب ملی اسکاتلند در مرحله انتخابی سخت میان خنثی کردن برگزیت و یا پافشاری بر استقلال قرار گرفته است. به نظر می‌رسد حزب ملی اسکاتلند در انتظار روشن‌تر شدن شرایط برگزیت است اما درعین‌حال باید تصمیم بگیرد که آیا مناسب است که از همه‌پرسی دوم برگزیت حمایت کند تا راه برای یک توافق بد بسته شود.
در این نگاه، حزب ملی اسکاتلند در تلاش خواهد بود از حربه همه‌پرسی خروج از بریتانیا در دو حوزه بهره‌مند شود.

الف-نخست آنکه دولت اسکاتلند همواره خواستار باقی ماندن انگلستان در بازار واحد اروپایی بوده است و گرچه بعید است موفق به کسب موافقت‌نامه جداگانه‌ای برای باقی ماندن در بازار واحد اتحادیه اروپا شود، این حزب حداقل می‌تواند با حربه همه‌پرسی، در چارچوب منافع اسکاتلند، بر شرایط خروج تأثیر بگذارد.

ب-مسئله دیگر نیز به"قانون لغو بزرگ"بازمی‌گردد. به این معنا که دولت اسکاتلند به دنبال آن است که اطمینان حاصل کند که حق پارلمان اسکاتلند در خصوص جایگزینی قوانین به ویژه در حوزه کشاورزی؛ شیلات و محیط‌زیست محفوظ می‌ماند.
درحالی‌که رهبر حزب کارگر انگلستان نیز از طرف طرفداران برگزاری همه‌پرسی دوم تحت‌فشار است، حزب ملی اسکاتلند در حال عوض کردن زمین بازی است. حزب ملی اسکاتلند بر این ایده پافشاری می‌کند که در همه‌پرسی دوم برگزیت، هیچ‌کدام از چهار منطقه بریتانیا نباید مجبور باشند نتیجه نهایی همه‌پرسی را بپذیرند درصورتی‌که رأی آن منطقه ادامه حضور در اتحادیه اروپا باشد.
البته سه منطقه دیگر بریتانیا از این ایده حمایت نکرده‌اند چراکه این ایده به مناطق کوچک‌تر اجازه وتوی مؤثر می‌دهد. در ضمن حزب ملی اسکاتلند همراهی خود را با برگزاری همه‌پرسی جدید برگزیت را مشروط به این کرده است که درصورتی‌که به مانند همه‌پرسی نخست، اکثریت مردم اسکاتلند به ادامه حضور در اتحادیه اروپا رأی دادند، درحالی‌که باقی مناطق رأی به خروج دادند، اسکاتلند از حق برگزاری همه‌پرسی دوم استقلال برخورد شود.
پیچیدگی شکاکیت به اتحادیه اروپا و رأی به برگزیت
نکته‌ای که نباید از نظر دور داشت آن است که بر اساس نظرسنجی‌های موجود، اکثریت مردم اسکاتلند به ویژه در حوزه نگرانی از جریان مهاجرت نیروی کار اروپایی تا حدودی شکاک به اروپا هستند. بااین‌وجود با توجه به اینکه خروج انگلستان از اتحادیه اروپا را برای اقتصاد اسکاتلند مضر می‌دانند، مخالف برگزیت هستند. درواقع اکثریت مردم اسکاتلند به صورت هم‌زمان خواستار قطع جریان مهاجرت ضمن حفظ تجارت آزاد با اتحادیه اروپا هستند. مسئله‌ای که به نظر می‌رسد تا حدودی قابل تسری به کل مناطق بریتانیا باشد.

پیامدهای برگزیت سخت برای اسکاتلند
در نگاه حزب ملی اسکاتلند، برگزیت موجب آسیب پایدار و تهدید استانداردهای زندگی در اسکاتلند می‌شود. در گزارش اخیر منتشرشده توسط حزب ملی اسکاتلند با عنوان "جایگاه اسکاتلند در اروپا" تأکید شده است که انتخاب مدل‌های کانادایی یا سازمان تجارت جهانی که متضمن خروج از اتحادیه گمرکی و بازار واحد اروپا است، در تمامی حوزه‌های تجارت؛ سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی؛ بهره‌وری؛ رشد و درآمد به اقتصاد اسکاتلند ضربه وارد می‌کنند.
اتحادیه اروپا مهم‌ترین بازار صادراتی بین‌الملل اسکاتلند است. بر اساس گزارش"جایگاه اسکاتلند در اروپا"، در سال 2015، شرکت‌های اسکاتلندی به کشورهای عضو اتحادیه اروپا حدود 3/12 میلیارد پوند کالا و خدمات صادر کردند که 43 درصد حجم کل صادرات اسکاتلند بوده است. عضویت در اتحادیه اروپا همچنین دسترسی اسکاتلند را به توافقنامه‌های تجارت آزاد اتحادیه اروپا امکان‌پذیر می‌ساخت که بیش از 50 شریک تجاری بین‌الملل را پوشش می‌داد و اسکاتلند در سال 2015، با استفاده از این سازوکار، حدود 6/3 میلیارد پوند کالا و خدمات صادر کرد.
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی توسط اتحادیه اروپا نیز مسئله قابل‌تأملی است. به‌عنوان‌مثال در اسکاتلند 2350 شرکت خارجی وجود دارد که حدود 318000 نفر از اسکاتلندی‌ها را در استخدام دارند. از این تعداد 44 درصد در اتحادیه اروپا قرار دارند که حدود 122000 نفر را استخدام کرده‌اند.
بر اساس گزارش"جایگاه اسکاتلند در اروپا"، در قالب سه سناریوی خروج یعنی خروج بر اساس حضور در منطقه اقتصادی اروپا؛ مدل کانادایی و مدل تجارت جهانی، کاهش سهم تجارت اسکاتلند با اتحادیه اروپا، به ترتیب، 23؛ 29 و 50 درصد کاهش خواهد یافت. بهره‌وری نیز در قالب این سه مدل به ترتیب، 4/2؛ 5/3 و 5 درصد کاهش خواهد یافت. سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نیز بر اساس سه مدل یاد شده به ترتیب با 10؛ 5/17 و 24 درصد کاهش مواجه خواهد شد.

جمع بندي
دولت انگلستان از جمله در حوزه مواجهه با تمایلات گریز از مرکز مرتبط با برگزیت در اسکاتلند با شرایط دشواری مواجه است. تقریباً قطعی است که انتخاب مدل‌های خروجی که متضمن خروج کامل از بازار واحد و اتحادیه گمرکی اروپا است، تمایلات استقلال خواهانه مردم اسکاتلند را تقویت می‌کند. بدیهی است از منظر قانونی، برگزاری مجدد همه‌پرسی خروج اسکاتلند از انگلستان، مشروط به انتقال موقت قدرت از پارلمان انگلستان به پارلمان اسکاتلند به مانند فرایند سال 2014 میلادی است.
به نظر نمی‌رسد حداقل تا پیش از خروج کامل انگلستان از اتحادیه اروپا و در طول مذاکرات پیچیده با این اتحادیه، پارلمان انگلستان شرایط برگزاری رفراندوم خروج اسکاتلند را فراهم آورد.
بااین‌وجود، ساختار حکمرانی انگلستان باید متوجه این مسئله باشد که باطل کردن اراده پارلمان اسکاتلند به همراه خروج سخت و یا بدون توافق از اتحادیه اروپا، تقویت حمایت مردم از استقلال اسکاتلند را به دنبال خواهد داشت.
==========================

نويسنده: حسین مفیدی احمدی- پژوهشگر مسائل اروپا.