دوم مرداد ماه خورشیدی، آغاز سال باستانی تبری

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز مازندران، دوم مرداد ماه هر سال، برابر است با یکم فردین ماه تبری که مازندرانی‌ها آن را به عنوان آغاز سال نو جشن می‌گرفتند. سالی که در تقویم مردم منطقه مازندران به عدد ١٥٣١ رسیده، اما آئین های بومی و محلی آن کم کم دارد به دست فراموشی سپرده می شود.

گاهشمار طبری / تبری / مازندرانی، نوعی از گاهشمار ساسانی است که در آن سال برابر ۳۶۵ روز و شامل دوازده ماه ۳۰ روزه بوده‌است.

درباره مبدأ تقویم تبری نظرات متفاوتی ارائه شده‌است و مبدأ آن را اسپهبدی (۲۴شمسی)، یزدگردی، خراجی (۱۱ق. ه) یا باستانی می‌نامند. اما آنچه امروزه مشهور است بر اساس محاسبات نصرالله هومند پژوهشگر تقویم تبری، آغاز آن باستانی و برابر با دوم مرداد ۱۳۳سال پیش از هجرت مصادف با حاکمیت فرزند قباد ، کیوس بر ساتراپ تبرستان می‌باشد. وی معتقد است که در این سال، مردمان تبرستان با برقراری یک روز کبیسه به نام ششک سال را از گردش بازداشتند و از این رو آن را مبدأ در نظر گرفتند. از این رو این تقویم با تقویم هجری خورشیدی ۱۳۳ سال تفاضل دارد که به علت تفاوتشان در سر سال از اول فروردین تا اول مرداد این تفاضل ۱۳۲ سال می‌باشد.

 معادل شمسی  -   ماه‌های تبری  

2 مرداد - 31 مرداد   فردینه ما (سیو ما)

1 شهریور - 30 شهریور  - کرچه ما

31 شهریور - 29 مهر  - هره ما 

30 مهر - 29 آبان  -  تیر ما

30 آبان - 29 آذر     - مردال ما

30 آذر – 29 دی  - شروینه ما

30 دی – 29  بهمن  - میر ما

30 بهمن – 29  اسفند  - اونه ما

30 اسفند-   5-1  فرودین «پیتک»

فرودین - 4 اردیبهشت    6 ارکه ما

5 اردیبهشت - 3 خرداد - دِ ماه

4 خرداد - 2 تیر    وهمنه ما

3 تیر - 1 مرداد   نوروز ما(عید ما)

سال تبری دوازده ماه ‌است با فردینه ما از ۲ مردادماه هجری خورشیدی آغاز می‌شود و هر ماه ۳۰ روز دارد. مانند تقویم باستانی دارای پنجه می‌باشد که «پیتک» نام دارد و با پنج روز اول فروردین هجری خورشیدی برابر است و در سالهای کبیسه ۳۰ اسفند با روز کبیسه «شیشک» برابر است. سرسال تقویم تبری با داشتن کبیسه‌گیری یکنواخت چهارساله نسبت به تقویم رسمی گردان بوده ‌است و زمانی که به ۲ مردادماه خورشیدی رسیده‌است از نظر کبیسه‌گیری با تقویم رسمی هماهنگ شده‌است و سرسال آن تثبیت شده‌است. این روز به علت تناسب فصلی سرسال گرفته شده و تثبیت گردیده‌است؛ و از سویی روز کبیسه «شیشک» با این محاسبه با ۳۰ اسفند مطابقت دارد.

این گاهشماری با قرائتی دیگر (غیررسمی و قدیمی‌تر) در تطبیق با تقویم هجری خورشیدی، سال آن از ۳ مردادماه تثبیت شده و شروع می‌شود و در ماه‌های پاییز و زمستان با تقویم هجری شمسی مطابق است. در سالهای عادی روز اول فروردین با ۳۰ اونه ما تبری و پنج روز بعد با پیتک (۵ روزه) و در سالهای کبیسه شش روز اول فروردین برابر با شیشک (۶ روزه) برابر است.

نصرالله هومند نویسنده و پژوهشگر گاهشماری و تقویم تبری می گوید: «تقویم تبری به لحاظ علمی و دقت بسیار فراتر از تقویم میلادی است و باید به خود ببالیم که منجمان این خطه یک هزار و ٧٠٠ سال قبل از میلاد مسیح، تقویمی را تهیه کرده اند که کوچک ترین خطایی در آن دیده نمی شود.»

مازندرانی‌ها نخستین روز هر ماه را "مارماه" می‌نامند و در سپیده دم آن در هر خانه مرد یا زن یا کودکی خوش قدم، پا به آستانه خانه می‌گذارد تا به آن خانواده، آن ماه تا آخرین روزهایش خوش بگذرد. آنها در روز "مارما" هر ماه داد و ستد نمی‌کنند و چیزی به کسی نمی‌دهند یا نمی‌بخشند و چنین کارهایی را بدشگون می‌پندارند.

چگونگی هوای هر روز از پنج روز پیتک را نشانه‌ای از هوای ماهی از پنج ماه پس از آن می‌دانستند. اگر هوای نخستین روز پیتک آفتابی باشد هوای روزهای "ارکما" را هم آفتابی می پندارند یا اگر هوای دومین روز آن بارانی باشد، هوای "دما" را بارانی می‌دانند، بهمین گونه چگونگی "وهمن ما" و "فردین ما" و "نوروزما" می‌انگارند. همچنین هوای هر یک از روزهای طاق "کرچما" را تا چهاردهم، یعنی روزهای اول و سوم و پنجم می‌نامند.

سال نو تبری می‌تواند با توجه به قرار داشتن در فصل سفرها به مازندران و همچنین حضور پرتعداد گردشگران در مازندران به عنوان یک رویداد فصلی به کانون فرهنگی تقویم گردشگری ایران تبدیل شود. استفاده از چنین ظرفیت‌های اجتماعی بومی که با خود مجموعه‌ای از جاذبه‌های فرهنگی و اجتماعی را به همراه دارند، می‌تواند جامعه میزبان را به جامعه‌ای بانشاط‌تر از گذشته تبدیل کند. تماشای فرهنگ‌ها و حاشیه‌های سال نو تبری از چند روز پیش از آغاز سال نو، می‌تواند برای هر گردشگری جذابیت داشته باشد.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران در همین رابطه گفت: مردم مازندران در هفته جاری با برگزاری کارناوال های شادی و موسیقی، مراسم آغاز سال نو تبری را میزبانی می کنند.

عباس زارع درباره مراسم امسال آغاز سال تبری افزود: دوم مرداد ماه 1398 برابر است با آغاز سال 1531 تبری و به همین دلیل چندین برنامه فرهنگی و هنری بومی با هدایت ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان ها در سراسر استان برگزار می شود.

وی با بیان اینکه ایجاد نشاط اجتماعی و روحیه بخشی در فضای استان از برنامه های استانداری و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران است، افزود: حلول سال نو تبری فرصت مناسبی است تا ضمن احیا و پاسداشت فرهنگ و سنت های بومی، نسل جدید را نیز با تجربه ها، دیدگاه ها و رسم های نیاکان مان آشنا کنیم.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران یادآور شد: کارناوال آغاز جشن سال نوی تبری از ساعت ١٨ تا ١٩ روز دوم مرداد ماه ١٣٩٨ از میدان ابن شهرآشوب تا بوستان ولایت ساری، آیین ها و موسیقی محلی را برای مردم به نمایش می گذارد.

زارع همچنین گفت: علاوه بر برنامه هایی که در شهرستان ها برگزار می شود، ویژه برنامه ی آغاز سال ١٥٣١ تبری نیز ساعت ١٨ روز سوم مردادماه در سالن سلمان هراتی اداره کل ارشاد مازندران برگزار می شود که در این مراسم شاهد اجرای موسیقی محلی، شعرخوانی، رونمایی از چند کتاب و آلبوم موسیقی و پذیرایی با خوراکی های محلی خواهیم بود.

به گفته او علاوه بر مرکز استان، تمامی شهرهای استان میزبان آغاز سال نو تبری خواهند بود و هر شهرستان و شهر بر اساس برنامه های خود این رسم را برگزار می کند.