عروس ایرانی خزر

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز گلستان،

عروس ایرانی خزر

خلیج گرگان تنها خلیج ایرانی دریای خزر، که عروس ایرانی بزرگترین دریاچه جهان نیز نامیده می شود هر روز طول و عرضش در سایه بی توجهی ها آب می رود و وسعت آن در سه دهه اخیر از 40هزار هکتار به 30هزار هکتار کاهش یافت، این یعنی یک چهارم از مساحت خلیج خزر نابود شد و نابودی بخش های بیشتری از آن نیز دور از انتظار نیست.

پسروی‎های دریای خزر، افزایش رسوبات و آلاینده‎ها و بسته شدن کانال‌های ورودی خلیج گرگان و در کنار آن بی‎توجهی و بی‎تدبیری مسئولان سبب شده که عروس خزر در مسیر نابودی قرار گیرد.

به گفته کارشناسان محیط زیست مهمترین مشکل خلیج گرگان پسروی آب و کاهش شدید عمق آن است که اگر چه از سال‌ها پیش شروع شده اما طی دو تا سه سال اخیر این پسروی کاملا محسوس و بسرعت در حال پیشرویست.

پسروی و کاهش عمق آب خلیج به حدی است که امکان پیاده روی در آن  تا یک کیلومتر از محدوده ای که در گذشته محل لنگر انداختن کشتی ها بوده وجود دارد.

زنگ خطر نابودی خلیج به صدا در آمد:

نگرانی و هشدار وسیع کارشناسان نسبت به پسروی آب مسئولان را وادار کرد تا مطالعه برای اجرای طرح های کارشناسانه را در دستور کار قرار دهند.

دو سال گذشته با پیگیری‎های مسئولان گلستان موضوع نجات خلیج گرگان در سطحی گسترده مطرح شد و در ، جلسه ویژه‎ای با حضور وزیر کشور برای نجات خلیج گرگان تشکیل و در نهایت تصمیم گرفته شد کمیته ملی نجات با ریاست معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در تهران و کمیته استانی آن به ریاست معاون عمرانی استاندار گلستان فعالیت کند.

این تصمیم در حالی که امیدها را برای رهایی عروس خزر از خطرات زنده کرده بود اما اقدام موثری در پی نداشت.

مدیر طرح نجات خلیج گرگان با اشاره به اینکه آب این خلیج از طریق سه کانال خوزینی،آشوراده و چپاقلی از دریای خزر تامین می‌شود افزود : این کانال‌ها اکنون یا کامل مسدود شده و یا رسوبات زیادی دارد.

محمد نوری می گوید: لایروبی کانال‌های تغذیه آب راهکاری مهم برای نجات خلیج گرگان است که به اعتبار نیاز دارد اما سهمش از اعتبار نادیده گرفته می شود و خلیج ایرانی خزر در میان حرفها و ادعاهای مسئولان هر روز خشک تر و آلوده تر می شود.

نجات خلیج گرگان معطل اعتبار یا تصمیمی درست؟ 

عروس ایرانی دریای خزر برای بازگشت به دوران پر طمطراق دهه های گذشته به 50تا60 میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد ، اما تا کنون علیرغم بیان اهمیت اجرای طرح ملی نجات از زبان مسئولان حتی یک دهم این اعتبار به آن اختصاص نیافته است و فقط از 5میلیارد تومانی که سال96 قرار شد برای اجرای طرح های مطالعاتی خلیج گرگان هزینه شود تا کنون یک میلیارد و 19میلیون تومان اختصاص یافت، هزینه ای کمکی به خلیج گرگان نخواهد کرد.

این مسئله نشان می دهد سرنوشت خلیج گرگان در میان حرفها و تصمیمات روی کاغذ می چرخد و در میدان عمل سرنوشت عروس ایرانی خزر به سمت نابودی می رود.

محمد نوری مدیر دفتر فنی آب منطقه ای گلستان و مدیر طرح احیای خلیج گرگان می گوید: با مطالعات مشاور، کارگروه ملی و کارگروه تخصصی ‎استان لایروبی کانال آشوراده به عنوان گزینه نهایی کمیته نجات خلیج گرگان تصویب شده، ولی سازمان حفاظت محیط ‎زیست کشور با آن مخالف است.

مدیرطرح احیای خلیج گرگان ادامه داد: لایروبی کانال آشوراده با عرض 200متر، عمق سه متر و طول دو کیلومتر در نظر گرفته شده و در صورت تامین اعتبار دولت و موافقت سازمان حفاظت محیط زیست در مدت 6ماه این اتفاق خواهد افتاد.

با این حال مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست موضوع لایروبی کانال های خوزینی و چپقلی به منظور ورود بیشتر آب دریای خزر به خلیج گرگان را منتفی اعلام کردند.

به گفته معاون دفتر زیستگاه و امور مناطق سازمان حفاظت محیط زیست کشور مطالعات کارشناسان کشوری سازمان محیط زیست نشان داد که لایروبی کانال های مذکور برای افزایش ورود آب دریای خزر به خلیج گرگان نه تنها کمکی به احیای این خلیج نمی کند بلکه در دراز مدت اثرات منفی نیز در وضعیت اکولوژی منطقه خواهد داشت.

باقرزاده کریمی گفت: تراز آب دریای خزر در سالهای اخیر کاهش یافته و احتمال دارد پایین تر از تراز آب خلیج باشد به همین علت پس از لایروبی کانالها همین آب نیز از خلیج به سمت دریا سرازیر می شود.

وی همچنین ادامه داد: مطالعات ثابت کرده لایروبی کانال های خوزینی و چپقلی باعث خالی شدن آب تالاب بین المللی میانکاله خواهد شد و بر این اساس بهترین راه تامین آب مورد نیاز خلیج گرگان استفاده از منابع رودخانه های بالادستی است که این امر نیازمند لایروبی این رودخانه هاست.

وی افزود: هر چه سریع تر شرایط برای لایروبی رودخانه های بالادستی منتهی به خلیج گرگان باید فراهم شود تا بتوان نسبت به نجات بخشی خلیج گرگان اقدام موثری انجام داد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان هم می گوید: با توجه به کاهش تراز آب دریا در سالهای اخیر، بالا بودن تراز آب خلیج نسبت به دریا نگرانی سازمان محیط زیست است که برای بررسی بیشتر شرکت آب منطقه ای طرحی مطالعاتی را در دست بررسی دارد و منتظر اعلام نتیجه آن هستیم.

کنعانی با اشاره به ویژگی منحصر به فرد خلیج خزر به علت برخورداری از منبع تامین آب شور و شیرین گفت: آب خلیج گرگان هم از آب شور دریای خزر و هم از آب شیرین بالادست و رودخانه ها تامین می شود که همین ویژگی منحصر به فرد سبب استقبال پرندگان برای زمستان گذرانی شده و بستری را برای تخم ریزی ماهیان فراهم کرده است.

با این حال مدیر امور ماهیان خاویاری گلستان با اشاره به اسناد تاریخی در اهمیت لایروبی رودخانه های حاشیه خلیج می افزاید: موضوع لایروبی از دیرباز وجود داشته، در اسناد تاریخی داریم که مصب گرگان رود و قره‎سو را با کارگر لایروبی می‎کردند تا ارتباط بین خلیج با رودخانه را حفظ کنند.

سیدمصطفی عقیلی نژاد گفت: مسائل مربوط به خلیج گرگان باید کارشناسی حل شود و اینگونه نیست که با لایروبی آب از خلیج خارج شود بلکه ارتباط زیستی بین دریا و خلیج بر اثر آن ایجاد می‎شود.

وی همچنین با اشاره به اهمیت اقتصادی خلیج خزر برای مردم منطقه و رواج شغل صیادی در بین آنان گفت: حدود 400تا500 هزار نفر از ساکنان ساحل در محدوده بندرگز، نوکنده و بندرترکمن از این راه روزی می خورند که نابودی خلیج برابر با فقر و بیکاری این افراد است.

عقیلی نژاد همچنین افزود: خلیج خزر ظرفیت مناسب زیستگاهی برای پرواربندی انواع ماهیان و حتی ذخایر ماهیان خاویاری دارد و ظیفه داریم آن را حفظ کنیم.

ابوطالب قزلسفلو مدیرکل منابع طبیعی گلستان هم درباره خلیج گرگان با بیان اینکه اقداماتی در منابع طبیعی برحسب وظیفه‎مندی انجام می‎دهیم که می‎تواند در بهبود وضعیت خلیج گرگان موثر باشد گفت: مطالعات آبخیزداری را در 8حوزه از نوکنده تا کردکوی آغاز کردیم و بر اساس این مطالعات تخمین زده می‎شود که خلیج گرگان یک میلیارد مترمکعب حجم آبی دارد.

مدیرکل منابع طبیعی استان گلستان ادامه داد: در راستای نجات خلیج گرگان باید میزان نرخ رسوب در حوزه‎های بالادست که به صورت متوسط 2تن در هکتار است کنترل شود.

هجوم ریزگردها به شمال پیامد نابودی خلیج:

هم اکنون 105کیلومتر از سواحل خلیج گرگان در محدوده استانهای گلستان و مازندران به عرض 2تا8 کیلومتر خشک است.

توسعه سکونتگاههای شهری و ورود پساب ها به خلیج خزر هم از مشکلات تهدید کننده دیگری است که لزوم توجه به خلیج را بیشتر کرده و باید برای شناسایی هر چه سریعتر منابع آلاینده گام برداشت.

همچنین با تبدیل شدن خلیج به بیابان و فروکش کردن سطح آب معضل ریزگردها حیات منطقه را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

معاون پژوهشی پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و عضو کمیته ملی نجات خلیج گرگان در این رابطه می گوید: آخرین پیش بینی ها با استفاده از داده های ماهواره ارتفاع سنجی نشان می دهد تراز آب دریای خزر در شرایط كنونی روندی كاهشی دارد و خلیج گرگان را در آستانه خشك شدن قرار داده که خطر بروز گرد و غبار را در شمال كشور فراهم می كند.

حمید علیزاده لاهیجانی با بیان اینکه برای جلوگیری از این خطر باید اقدامات لازم صورت گیرد افزود: احداث سد بر روی رودخانه های منتهی به خزر تاثیر بسیار زیادی بر تراز آبی آن داشته و اگر سدها باز شوند تراز آب یك متر بالاتر خواهد آمد.

به نظر می رسد مسئولان تاکنون از کنار مسئله مهم حیات و احیای خلیج گرگان به آسانی و بدون حساسیت عبور کرده اند و یا اینکه منتظر معجزه طبیعت برای بالا آمدن آب دریا هستند، اما اکنون که ورود آلاینده ها و خطر ریزگردها وضعیت خلیج را بحرانی تر و نجات آن را ضروری تر کرده و با توجه به اهمیت آن در اکوسیستم منطقه و چرخه زیستی باید آستین همت برای مشخص شدن تکلیف عروس ایرانی خزر بالا زده شود.