دلایل بی نتیجه ماندن مذاکرات لیبی در تونس

 به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما، مجتبي شاهسوني کاشناس مسائل بين الملل درباره دلایل بی نتیجه ماندن مذاکرات لیبی در تونس نوشت:  لیبی از سال ۲۰۱۴ بین ارتش ملی در شرق و دولت توافق ملی در غرب این کشور تقسیم شده است. ترکیه از دولت توافق ملی حمایت می‌کند، در حالی که امارات، روسیه و مصر از ارتش ملی لیبی حمایت می‌کنند.
تونس میزبان مذاکرات لیبی
تونس؛ روز دوشنبه ۱۸ آبان ماه میزبان مجمع گفتگوی سیاسی بین لیبیایی بود. این اجلاس در ادامه اجلاس‌های برگزار شده در برلین و بوزنیقه مغرب میان طرف‌های بحران لیبی تحت نظارت سازمان ملل متحد برای تهیه نقشه راهی برای انتقال قدرت سیاسی به یک دولت واحد در این کشور برگزار شد. در افتتاحیه رسمی این جلسه که در آن ۷۵ نماینده لیبیایی از مناطق مختلف شرکت دارند، با سخنرانی قیس سعید رئیس جمهور و دبیرکل سازمان ملل متحد آنتونیو گوترش آغاز شد. رئیس جمهور تونس بر لزوم اراده لیبیائی‌ها برای حل بحران و حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی لیبی و تعهد طرفین بر ادامه آتش بس تاکید ورزید. در این نشست که شش روز طول کشید پیرامون موضوعات متنوعی از جمله ادغام نهاد‌های موازی در دو سوی لیبی و تشکیل یک دولت وحدت ملی و شورای ریاستی با ساختار جدید، تعیین شرایط مسئولین نهاد‌های حاکمیتی، تثبیت آتش بس، تشکیل ارتش و نهاد نظامی واحد، برقراری امنیت و سر و سامان دادن به وضعیت اقتصادی ویران لیبی، خلع سلاح نیرو‌های شبه نظامی و خارج از سیطره دولت، فراهم کردن شرایط لازم برای انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری و رفراندم قانون اساسی مطرح شد.

بازیگران بین المللی و بی نتیجه ماندن مذاکرات لیبی
بازیگران بین المللی همواره در بحران لیبی نقش سلبی داشته و نه تنها اراده جدی برای حل بحران لیبی نداشتند بلکه در مراحلی نقش مخرب ایفا کرده و باعث افزایش سوء تفاهمات میان طرفین بحران شدند. تجزیه و تحلیل اجلاس‌های قبلی به میزبانی این کشور‌ها این فرضیه را به خوبی ثابت می‌کند. بازیگران منطقه‌ای و بین المللی بیش از آنکه به دنبال حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی لیبی و توقف درگیری‌ها و حفظ جان مردم لیبی باشند بدنبال تامین منافع خود در شرق مدیترانه و لیبی بودند که از موقعیت استراتژیک و منابع فراوان نفت برخوردار می‌باشد. میزبان‌های اجلاس‌های گذشته یعنی فرانسه، ایتالیا، امارات، مصر و.. به نقش طرف‌های داخلی لیبی اهمیت نداده و تلاش کردند با مدیریت گفتگو‌ها منافع خود را در این کشور تضمین نمایند.

پایان بدون نتیجه مذاکرات لیبی
اگر چه پس از اجلاس برلین گام‌های عملی از جمله برقراری آتش بس برداشته شده و لیبیائی‌ها در جلسات برگزار شده در ژنو، مغرب و قاهره رو در رو به گفتگو پرداخته اند، ولی کماکان راه طولانی تا رسیدن به توافق نهائی صلح در پیش است. مذاکرات لیبی در تونس روز یکشنبه ۲۵ آبان بدون تعیین دولتی جدید که ناظر بر انتخابات احتمالی سال آتی در این کشور باشد به پایان رسید.
استفانی ویلیامز، معاون نماینده سازمان ملل در لیبی با اعلام پایان مذاکرات گفت که هنوز کار‌های زیادی باید انجام شود. ۷۵ شرکت کننده‌ای که طی روز‌های گذشته از سوی سازمان ملل برای دیدار در تونس انتخاب شده بودند، قبلاً توافق کرده بودند که انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی در ۲۴ دسامبر سال آینده برگزار شود. اما این مذاکرات بدون توافق بر سر یک مجری واحد که به گفته ویلیامز برای رسیدن به انتخابات ضروری است، پایان یافت.

دلایل بی نتیجه ماندن مذاکرات لیبی
طولانی شدن مذاکرات لیبی دلائل متعدد داخلی و خارجی دارد؛ این مذاکرات قریب به ده سال طول کشیده است. طولانی و پیچیده شدن این بحران باعث شد تا اقتدار ملی این کشور چند پاره شده و دو حاکمیت در شرق و غرب شکل بگیرد و به دلیل اختلاف عمیق میان آن دو، چندین دور مذاکرات طولانی و بی نتیجه شکل بگیرد. دلیل دیگر این است که دو منطقه برقه (شرق لیبی) و فزان (جنوب لیبی) به علت اختلافات تاریخی همیشه یک حالت گریز از مرکز (طرابلس) و تمایل به استقلال داشته و لذا اشتیاق چندانی برای رسیدن به یک مصالحه ملی از خود نشان ندادند. علاوه بر این اختلافات عمیق شرق لیبی با غرب آن بر سر تقسیم ثروت‌های حاصل از صادرات نفت و گاز و سیطره دولت وفاق بر این درآمد‌ها حصول هر گونه توافقی در کوتاه مدت را با مشکلاتی مواجه ساخت. از سویی دیگر بافت قبیله‌ای و تعصبات منطقه‌ای طرف‌های بحران از دیگر موانع توافق میان طرفین بوده است. منافع شخصی کارگزاران و سیاستمداران دو طرف بحران و ترجیح آن به منافع ملی یکی از عوامل عمده به نتیجه نرسیدن مذاکرات گذشته بود. تعدد بازیگران خارجی و حمایت آن‌ها از دو طرف بحران از جمله عوامل خارجی طولانی شدن مذاکرات است. حمایت کشور‌های مصر، سودان، امارات، فرانسه و روسیه و ... از حفتر و در مقابل حمایت ایتالیا، ترکیه، قطر، تونس، الجزایر و... از دولت وفاق ملی و سراج در غرب لیبی باعث شد تا هر کدام از طرف‌های بحران با احساس پشت گرمی به حمایت‌های خارجی بر خواسته‌های خود پافشاری نمایند که همین به طولانی شدن گفتگو‌ها کمک کرد. تضاد منافع بازیگران خارجی و تبدیل شدن تنش داخلی به یک جنگ نیابتی توسط طرف‌های درگیر در بحران داخل لیبی و فقدان اراده بین المللی برای حل نهائی بحران لیبی از دلایل دیگر طولانی شدن مذاکرات می‌باشد. همه عوامل فوق باعث گردید تا مذاکراتی که از چند سال قبل در فرانسه، ایتالیا، ابوظبی و همسایگان لیبی برگزار گردید به نتیجه ملموسی نرسیده و دچار یک روند طولانی و بی حاصل گردد. تنها مذاکرات برلین که از چند ماه قبل آغاز شد به دلیل ایجاد توازن در معادلات قدرت نظامی دو طرف نتیجه بخش بوده و در مغرب و ژنو و مصر ادامه یافته و به توافق آتش بس و انجام گفتگو‌های سازنده انجامیده است و امید می‌رود بتواند این بحران را از بن بست خارج ساخته و راه را برای برداشتن گام‌های عملی برای حل و فصل بحران هموار کند.

دور جدید مذاکرات لیبی
استفانی ویلیامز، معاون نماینده سازمان ملل در لیبی پس از پایان مذاکرات در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت: "۱۰ سال درگیری در یک هفته حل نمی‌شود. وی افزود: نمایندگان طرف‌های لیبیایی در روز‌های آینده گفتگو‌های مجازی درخصوص دولت جدید را از سر می‌گیرند. نمایندگان همچنین در مورد مسئله قانون انتخابات گفتگو خواهند کرد. از سوی دیگر یک منبع در مذاکرات گفت که این گفتگو‌ها پس از عدم توافق بر سر مکانیسم تشکیل دولت متوقف شد و دور جدید مذاکرات ۱۵ دسامبر آغاز می‌شود.

نتیجه گیری
مذاکرات لیبی در تونس روز یکشنبه (25 آبان) اگر چه بدون تعیین دولتی جدید که ناظر بر انتخابات احتمالی سال آتی در این کشور باشد بی نتیجه به پایان رسید، اما به نظر می‌رسد گفتگو‌های لیبی- لیبی و برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری و رفراندم قانون اساسی در لیبی تنها راه حل دستیابی به صلح در این کشور باشد.