نقش تغذیه در پیشگیری از پوکی استخوان

به گزارش خبرگزاری صداوسیما استان سمنان، مهمترین عوامل تغذیه ای موثر در درمان و پیشگیری از آن عبارت است از:

کلسیم دریافتی
ویتامین D
پروتئین دریافتی
مصرف نمک
مصرف الکل و سیگار
مصرف قهوه

 

۱- کلسیم:
%۹۰ کلسیم موجود در بدن در استخوان ها است و در واقع استخوانها بعنوان منبع ذخیره ای برای کلسیم و فسفر عمل کرده و در موارد لزوم کمبودهای غذایی را جبران می کنند. در موارد دریافت ناکافی کلسیم، برای حفظ سطح کلسیم پلاسما و در پاسخ به پیشگیری از اختلال عملکرد بافتهای وابسته به کلسیم، برداشت کلسیم از استخوان صورت می گیرد تا سطح کلسیم خون ثابت بماند. میزان ذخیره کلسیم در استخوانها با سن نسبت عکس دارد.
هر لیوان شیر حدود ۳۰۰ میلی گرم کلسیم دارد و اگر یک فرد بزرگسال در روز ۲ تا ۳ لیوان شیر دریافت کند، نیاز کلسیم وی تامین خواهد شد . نیاز افراد نوجوان و جوان در روز ۳ تا ۴ لیوان شیر است. کشک، پنیر و ماست و دوغ از منابع خوب کلسیم می باشند.
در میان سبزیجات برگهای تربچه، جعفری، کلم پیچ، گل کلم منابع خوب تامین کلسیم هستند و کلسیم موجود در آنها قابل جذب است. کلسیم سبزیجات حاوی اگزالات(مثل اسفناج) اغلب غیر قابل جذب است. انواع مغزها مانند بادام، فندق و کنجد نیز حاوی کلسیم هستند.

۲- ویتامین D:
با اتصال به پروتئین حمل کننده کلسیم، انتقال فعال کلسیم از طریق مخاط روده را تسهیل می کند. این عمل ویتامین D در موارد دریافت کم کلسیم اهمیت بیشتری دارد، زیرا جذب بصورت غیر فعال از طریق نفوذ بین سلولی نیز اتفاق می افتد. هنگامی که دریافت کلسیم زیاد (بالاتر از ۲۰۰۰ میلیگرم در روز) است، نسبت جذب به ۱۵-۱۰ درصد میزان دریافت می رسد در این شرایط میزان جذب فعال کم است. در هنگام پیری میزان ویتامینD پلاسما در مقایسه با جوانی کاهش نشان می دهد. قسمتی از این مسئله مربوط به عدم دریافت نور مستقیم خورشید و مقداری بعلت کاهش راندمان ساخت ویتامینD توسط پوست و قسمتی هم بعلت دریافت ناکافی شیر که بهترین منبع غذایی این ویتامین است می باشد. بعلاوه در پیری سیستم آندوکرین ضعیف شده و توانایی مقابله با کمبود دریافت کلسیم را ندارد. دریافت روزانه حدود ۶۰۰ واحد بین المللی ویتامینD برای حفظ سطح سرمی ویتامین D لازم است.

۳- منیزیم:
میزان توصیه شده منیزیم برای زنان ۲۸۰ میلی گرم در روز می باشد. فقط ۲۵ % زنان آمریکا این میزان را دریافت می کنند . یک باور عمومی مبنی بر اینکه منیزیم برای جذب مطلوب کلسیم مورد نیاز است وجود دارد. هر چند مطالعات زیادی اثر مفید مکمل کلسیم را بدون افزودن منیزیم به غذای افراد نشان داده است Spencer در یک سری از مطالعات دقیق متابولیکی نشان داد که افزایش دریافت منیزیم اثر مثبتی بر راندمان جذب کلسیم ندارد. بنابراین در پیشگیری و درمان پوکی استخوان مکمل منیزیم داده نمی شود.

۴- فلوئور:
در طی دوران رشد دریافت مقادیر کافی فلوئور سبب افزایش توده استخوانی می گردد، زیرا فلوئور جزئی از املاح استخوان است و سبب تمایز سلولهای استئوبلاست می شود. اطلاعات اخیر حاکی از ارتباط میان دریافت ناکافی فلوئور و بروز استئوپروز است. چنانچه در مناطقی که آب آشامیدنی فلوئور بیشتری دارد، توده استخوانی افراد نیز بالاتر است.

۵- سایر املاح:
تعدادی از املاح مثل روی، منگنز و مس بعنوان کوفاکتور در عمل سنتز شبکه استخوانی توسط آنزیمها مورد نیاز است. اسید اسکوربیک همراه روی) برای ساخت شبکه کلاژنی مورد نیاز است. همچنین روی سبب افزایش فعالیت استئوبلاستها، سنتز کلاژن و آلکالین فسفاتاز می گردد. در افرادی که غذایشان حاوی مقدار کمی از این مواد مغذی هستند، ناهنجاریهای استخوانی دیده شده است. علاوه بر این مشخص شده که کمبود روی باعث عقب ماندگی رشد و ناهنجاریهای دیگر در انسان می شود. مس برای سنتز گلاژن و الاستین مورد نیاز است. در یک بررسی در زنان یائسه مصرف مس همراه با روی و منگنز، باعث کاهش سرعت از دست دهی املاح استخوانی شده است و مصرف این املاح با مکمل کلسیم یا بدون مکمل کلسیم همین تاثیر را داشته است. در این مطالعه از مصرف زیاد املاح کمیاب تاثیر مثبت کمی دیده شد هر چند تنها اثر معنی دار آماری همراه با مکمل کلسیم مشاهده شد.
بالاخره منگنز در بیوسنتز موکوپلی ساکاریدها در ماتریکس استخوان نقش دارد. بنظر می رسد در مورد اثراین املاح بر دانسیته استخوانی نیاز به مطالعات بیشتری است.

۶- ویتامین K:
در سالهای اخیر بر روی اثر حفاظتی ویتامین K بر پیشگیری از کاهش توده استخوانی مطالعات زیادی انجام شده است و حتی مطالعات تجربی نشان داده است که دریافت ویتامین K کمی بیشتر از میزان توصیه شده سبب افزایش توده استخوان می گردد. دریافت ویتامین K روزانه ۶۵ میکروگرم به زنان و روزانه ۸۰ میکروگرم به مردان توصیه می شود.

۷- پروتئین:
دریافت مقادیر کافی پروتئین به دلیل عامل تقویت کننده ماهیچه ها و همچنین جزئی از مواد موجود در ماتریکس استخوان که هر دو نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان دارد، توصیه می شود. برخی از مطالعات ارتباط میان دریافت مقادیر کافی پروتئین و دانسیته استخوانی را نشان داده است. از طرف دیگر دریافت مقادیر زیاد پروتئین نیز از عوامل موثر بر بروز استئوپروز است زیرا دریافت پروتئین اضافی سبب دفع کلسیم و کاهش جذب کلیوی آن می شود. بر این اساس این اعتقاد وجود دارد که دریافت مقادیر زیادی از غذاهای حیوانی غیر لبنیاتی مانند گوشت گاو، گوسفند، تخم مرغ و ماهی که حاوی پروتئین زیاد ولی دارای کلسیم نمی باشند نقش زیادی در بروز استئوپروز دارند. در مجموع دریافت مقادیر کافی پروتئین برای حفظ چگالی استخوانی و پیشگیری از تحلیل عضلانی توصیه می شود.

۸- الکل:
مصرف الکل پوکی استخوان را تسریع می کند . الکل مستقیما روی سلولهای استخوانی اثر کرده و رشد استخوان جدید را سرکوب می کند. مصرف بیش از حد الکل سبب اشکال تخمدانها شده و باعث تاخیر در تخمک گذاری و بروز یائسگی زودرس می شود. بعلاوه ممکن است بسیاری از افرادی که الکل می نوشند به برنامه غذایی خود توجه نداشته باشند و کلسیم کافی دریافت نکنند.

توصیه ها و مراقبتهای تغذیه ای در پوکی استخوان:
۱- وزن مطلوب بدن از طریق دریافت میزان کالری کافی تامین شود.
۲-کلسیم به میزان کافی (حداقل ۱۰۰۰ میلی گرم روزانه) دریافت شود.
۳- ویتامین D (حدود ۶۰۰ واحد بین المللی در روز ) دریافت شود.
۴- استفاده از نور مستقیم خورشید به مدت ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در روز توصیه می شود.
۵- در صورت دریافت رژیم پر فیبر، کلسیم نیز بیش از نیاز توصیه شده مصرف شود.
۶- در دوران حاملگی و شیردهی دریافت کلسیم افزایش یابد.
۷- به جای روغن های جامد از انواع روغنهای غیر اشباع مثل آفتابگردان، ذرت، زیتون مصرف شود.
۸- نوشابه های طبیعی مانند آبمیوه، دوغ و انواع شربتها بجای نوشابه های کافئین دار مانند انواع کولاها، قهوه جایگزین شود.
۹- مصرف انواع ماهیها بویژه ساردین و کلیکا بعنوان منابع غنی از پروتئین، کلسیم، روی، فلوئور، ویتامینD توصیه می شود.
۱۰- مصرف نوشابه های گازدار جذب کلسیم را مختل می کند دوغ کم نمک بهترین نوشابه جایگزین است که حاوی کلسیم نیز است.