تجارتی پر سود که پَرِ پَرواز ندارد

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما مرکز خوزستان ؛ بزرگترین پرنده دنیا است ، نامش ترکیبی از نام دو حیوان است، اما شباهتی به هیچ کدامشان ندارد، نه کوهانی دارد مثل شتر و نه جثه‌ای ظریف مثل مرغ  .
شتر مرغ ، پرنده‌ای با جثه‌ی بزرگ که وزنش از ۶۳ تا ۱۴۵ کیلوگرم و میانگین قدش دو متر و پانزده سانتیمتر است.
سرعت دویدنش به هیکل بزرگش نمی‌آید، هنگام خطر می‌تواند تا سرعت ۷۰ کیلومتر در ساعت بدود.
پرنده مهاجری که بومی آفریقا است و سرمای منفی ۱۰ درجه و گرمای ۵۰ درجه را تاب می‌آورد.
موجودی نا شناخته که وقتی ۲۲ سال پیش برای اولین بار قرار بود به ایران بیاید مسئولان فرودگاه اجازه ترخیصش را نمی‌دادند.
سر تا پا طلا
اما آنچه شتر مرغ را متمایز می‌سازد این است که این پرنده همه چیز تمام است و پرورش آن بسیار سود آور است و هیچ دورریزی ندارد.
از هر شتر مرغ با توجه به تغذیه و جثه آن حدود ۳۵ تا ۴۵ کیلوگرم گوشت، یک متر و ۲۰ سانتی متر پوست خام، ۳۰ عدد شاه پر، حدود ۲ کیلوگرم پر معمولی، ۴ تا ۶ کیلو گرم چربی و حدود ۷۰ تا ۸۰ تخم، به دست می‌آید.
کشور آفریقا یکی از صادر کنندگان اصلی چرم شتر مرغ دنیاست.
شاید برایتان جالب باشد در این کشور از ناخن، حدقه چشم و روده (تهیه نخ بخیه) این پرنده هم درآمد به دست می‌آید.

ارزش غذایی بالا و کلسترول پایین
خانم امینی متخصص طب سنتی درباره خواص گوشت شترمرغ می‌گوید: شتر مرغ اگرچه در دسته ماکیان است، اما طعم گوشت شترمرغ شبیه گوشت گاو است با این تفاوت که حدود ۶۶ درصد کمتر از گوشت گاو چربی دارد و کلسترول پایین و پروتئین زیاد موجود در آن باعث شده به عنوان جایگزین گوشت قرمز تجویز شود.
مصرف گوشت این پرنده به خاطر چربی کم و امگا ۳ فراوان به بیماران قلبی و با فشار خون بالا توصیه می‌شود.
امینی یادآور شد: آهن بالای موجود در گوشت شترمرغ در درمان کم خونی بسیار موثر است.

 

پرورش شتر مرغ، کم هزینه و پر درآمد
برای آنکه اطلاعات بیشتری در مورد پرورش شتر مرغ به دست آوریم به مزرعه پرورش شتر مرغ آقای بهمنی رفتم.
آقای بهمنی از سال ۹۴ پرورش شتر مرغ درمزرعه دو هکتاری اش را آغاز کرد او بعد از ۲۵ سال سابقه در تولید مرغ گوشتی به خاطر نوسانات بازار مرغ ، تصمیم به پرورش شتر مرغ گرفت.
این تولید کننده ، سالم و مغذی بودن گوشت شترمرغ وضریب تبدیل (۳ به ۱) این پرنده که نسبت به دام‌های سنگین دو برابر سودآورتر است را از دلایل رغبت به پرورش این پرنده مطرح کرد.

علاوه بر این او دلایل دیگری برای پرورش این پرنده داشت:

مقاومت بالا در برابر سرما و گرما (سازگار با اقلیم خوزستان)
مصرف پایین آب و غذا (حدود ۳ کیلوگرم غذا و ۶ لیتر آب)
مقاومت در مقابل بسیاری از بیماری‌ها
امنیت بالا در برابر سرقت (بدلیل خشونت پرنده و لگد‌های کشنده)
تولید مثل بالا
نیاز به حداقل تاسیسات و امکانات برای تامین محل زندگی
کیفیت و کمیت بالاتر محصولات تولیدی نسبت به سایر طیور
او در حال حاضر درواحد صنعتی اش ۳۵ شتر مرغ مولد وبیش از ۲۰۰ جوجه پرواری پرورش می‌دهد.
این پرورش دهنده شتر مرغ می‌گوید: پرورش شتر مرغ در صورتی می‌تواند سودآور باشد که بتوانیم چرخه تولید را تکمیل کنیم.

حلقه‌های به هم پیوسته تولید
به همراه آقای بهمنی به محوطه مزرعه پرورش شتر مرغ رفتیم
تخم‌های بزرگ یک و نیم کیلوگرم را در دستگاه جوجه کشی دیدم تخم‌هایی که حدود ۴۲ روز طول می‌کشد که تبدیل به جوجه شوند.
درون دستگاه جوجه کشی یکی از جوجه‌ها سر از تخم بیرون آورده بود و با چشمان متحیرش به اطراف نگاه می‌کرد.
بهمنی کارش را ابتدا با یک دستگاه جوجه کشی ۱۲۵ عددی شروع کرده بود وحالا دو دستگاه ۱۳۵ عددی را به مزرعه اضافه کرده بود.
بعد از آن نوبت به مرحله پروار بندی می‌رسد جوجه‌هایی، با رنگ حنایی و لکه‌های قهوه‌ای پررنگ دیدم که چهره متفاوتی نسبت به والدین خود داشتند و قرار است در هر ماه ۲۵ سانتی‌متر رشد کنند و بعد از ۸ ماه به وزن ۹۰ کیلو برسند.
شتر مرغ‌ها وقتی به این وزن می‌رسند تعدادی به عنوان مولد نگهداری می‌شوند و مابقی در کشتار گاه ذبح می‌شوند.

بهمنی برای تکمیل این چرخه با مجوز دامپزشکی استان، کشتارگاهی را در همان مزرعه ساخته بود وسالانه حدود ۱۵ تن گوشت استحصال می‌کرد.
گوشت‌های استحصال شده این واحد تولیدی به فروشگاهی در اهواز که متعلق به خود آقای بهمنی بود، ارسال می‌شد و این یعنی تکمیل یک چرخه کامل و ارزش آفرین از تولید تا مصرف.
البته او به ما گفت: به دلیل اینکه صنعت تبدیلی در استان خوزستان وجود ندارد به غیر از گوشت ، تمام محصولات جانبی شتر مرغ مثل پوکه ، چرم و .. به خارج از استان ارسال می‌شود .

اما نوای خوش تولید از همه مزرعه ها‌ی پرورش شتر مرغ خوزستان شنیده نمی‌شود
از رامهرمز به دزفول می‌رویم جایی که صدای سرد سکوت، از واحد تولید سنتی آقای ذاکر ،به گوش می‌رسد.
او به ما می‌گوید چندین عامل باعث شد که مزرعه پرورش شتر مرغش به تعطیلی کشیده شود.

تهیه نهاده (دان) با قیمت آزاد (هیچ نهاده دولتی برای شتر مرغ اختصاص پیدا نکرده است)
افزایش ۸ برابری قیمت نهاده سویا
فقدان بازار فروش
نبود خرید تضمینی دولتی
واسطه گری و دلالی

این تولید کننده ، نبود سرمایه در گردش و نداشتن نقدینگی برای تامین مواد اولیه را عاملی دانست که او را مجبور کرد که محصولات نهایی را   زودتر از موعد مقرر و با قیمت کمتر بفروشد .

فروشی که باعث شد ، سود واقعی ، نصیب دلالان و سود جویان شود.
او افزایش قیمت نهاده را در یک سال اخیر ۸ برابر و قیمت گوشت استحصال شده را ۴ برابرخواند و گفت تناسبی بین این افزایش قیمت‌ها وجود ندارد.
به گفته او تسهیلات بانکی به واحد‌های سنتی تعلق نمی‌گیرد و شرایط گرفتن مجوز برای واحد صنعتی (دو هکتار زمین و ۳۰۰ قطعه شتر مرغ) را سخت گیرانه خواند.

هشتاد درصد سود پرورش شترمرغ به فرآورده‌های آن است که متاسفانه اکنون واسطه‌ها سود آن را می‌برند
ذاکر در ادامه به ما گفت: دلالان علاوه بر گوشت شتر مرغ که با قیمت پایین از تولید کننده می‌خرند پوست آن را هم با قیمت ناچیز در حدود ۱۰۰ هزار تومان به چنگ می‌آورند.
در نظر داشته باشید که ازهر پوست شتر مرغ ۲ عدد کیف چرم تولید می‌شود که هر کیف به قیمت ۶ میلیون تومان در کشور ترکیه به فروش می‌رسد.
ارزش افزوده‌ای که به جیب دلالان می رود و کام تولید کنندگان را شیرین نمی‌کند.

 

برای پیگیری ماجرا به جهاد کشاورزی استان خوزستان رفتم .
معاون امور طیور جهاد کشاورزی خوزستان با بیان این که در حال حاضر در استان خوزستان ۱۵ مزرعه فعال شترمرغ وجود دارد تصریح کرد: از مجموع ۱۵ واحد، ۳ واحد به صورت صنعتی با ظرفیت ۱۰۰۰ قطعه شترمرغ مشغول به فعالیت هستند و ۱۲ مزرعه به صورت سنتی مشغول به فعالیتند .
آصفی گردش مالی سالانه ۳ واحد صنعتی استان را حدود ۱۱ و نیم میلیارد تومان اعلام کرد ، واحد‌هایی که در شهرستان‌های رامهرمز و بهبهان فعال هستند
به گفته وی در روش سنتی با موجودی ۱۳۰ قطعه مولد حدود ۸ و نیم میلیارد عاید‌ی این صنعت در طول سال است.
گوشت استحصالی و محصولات جانبی به استان‌های ایلام، کرمانشاه، لرستان و بوشهر صادر می‌شود.

 

موانعی که شتر مرغ را از قفس تولید می پراند 
در ادامه از موانع تولیدی پرسیدم که  واحد‌های سنتی را به تعطیلی کشیده شده اند.
برای اولین سوال از آصفی بحث نهاده‌ها مطرح شد: وی در پاسخ گفت: در حال حاضر نهاده برای کل طیور از طریق وزارت خانه تامین می‌شود، واحد‌هایی که به صورت رسمی پروانه بهره برداری داشته باشند مستقیما از تهران نهاده به آن‌ها اختصاص داده می‌شود.
افرادی که به صورت غیر مجاز و سنتی پرورش می‌دهند مشکل تامین نهاده را دارند که با مکاتباتی که انجام شد، امیدواریم تا یک ماه آینده مشکل حل شود.
ولی در نظر داشته باشید که ارز دولتی برای نهاده شترمرغ تخصیص داده نمی‌شود و تولید کنندگان نهاده را باید با قیمت آزاد تهیه کنند.

 

 

مهار دلالان با فعالیت موثر تعاونی ها 
آصفی در پاسخ به اینکه چه تدابیری برای مهار دلالی و واسطه گری در بازار اندیشیده شده این گونه پاسخ داد: سال گذشته در خوزستان تعاونی با عنوان سایر ماکیان را تاسیس کردیم که دست دلالان را کوتاه کنیم.تعاونی ها میتوانند نقش حلقه واسط بین تولید کننده و مصرف کننده را بازی کنند.

این تعاونی در حال حاضر مشغول فعالیت بوده و توانسته بخشی از مشکلات را حل کند.

تعامل بیشتر تولید کننده‌ها با تعاونی باعث می‌شود روند فروش به موقع شتر مرغ تسهیل شود تا تولید کننده متضرر نشود.

تعاونی‌ها می‌توانند علاوه بر بازاریابی برای گوشت شترمرغ در تامین نهاده و فروش سایر صنایع جانبی شتر مرغ مثل چرم، روغن به ایفای وظایف خویش بپردازند.

 

 

 

 

ارزش افزوده بالاتر با ایجاد صنایع جانبی 
  پرسش بعدی در رابطه با صنایع جانبی پرورش شتر مرغ بود، ایجاد ارزش افزوده برمحصولاتی مثل پوکه و چرم که جایشان در استان خالی است.
آصفی در پاسخ به ما گفت: در نشست‌هایی که با مسئولین صنایع دستی استان داشته ایم کلاس‌هایی برای آموزش بهره برداری از صنایع جانبی شتر مرغ برگزار شد.
آموزش چرم دوزی و طراحی روی پوکه، از جمله این کلاس هاست و هنرجویان با این آموزش ها می توانند از چرم برای تولید کیف و کفش استفاده کرده و با طراحی پوکه و ایجاد نقش و نگار بر روی پوکه‌های غیر مولد، آن‌ها را به صنعت دستی زیبا تبدیل کنند.
در حال حاضر پوست شتر مرغ برای تولید چرم به تهران ارسال می‌شود.

 

تسهیلاتی که رنگ باخته اند 
معاون امور طیور درباره تسهیلات بانکی و حمایت‌های جهاد از تولید کننده گفت: جهاد کشاورزی با در اختیار قرار دادن مشاوره‌های تخصصی از این صنعت حمایت می‌کند، تسهیلات هم بر اساس توجیه اقتصادی و طرح توجیهی که سرمایه گذار تهیه کرده است پرداخت می‌شود.
وی در ادامه گفت: متاسفانه در ۶ تا ۷ سال گذشته وامی به بهره برداران پرداخت نشده و تمام آورده‌ها شخصی بوده است.

نبود کشتارگاه تخصصی شتر مرغ در استان پرسش بعدی من بود که معاون امور طیور خوزستان این گونه پاسخ داد: به خاطر حل مشکل نبود کشتارگاه تخصصی شتر مرغ رایزنی‌هایی را با کشتارگاه اهواز و خرمشهر انجام دادیم تا کشتار بهداشتی و صنعتی در این مکان‌ها صورت بگیرد.

 

راه اندازی دو واحد صنعتی پرورش شتر مرغ در خوزستان 
آصفی در مورد برنامه آینده جهاد گفت: قرار است ۲ واحد هزار قطعه‌ای به زودی راه اندازی شود.

برای این ۲ واحد صنعتی بالای ۱۱۰ میلیارد سرمایه در گردش تخمین زده شده است. (یعنی گوشت و محصولات جانبی ارزشی معادل ۱۱۰ میلیارد دارند).
هنوز مکان این دو واحد صنعتی در استان مشخص نیست، اما سرمایه گذار بخش خصوصی پای کار آمده است.
با افتتاح این دو واحد صنعتی قصد داریم با همکاری تعاونی ، زنجیره شتر مرغ را در سطح استان کامل کنیم.
به چرخه تولید پیوستن دو واحد صنعتی باعث می‌شود تخصصی‌تر به مقوله صنایع جانبی پرداخته شود.

 

بازاریابی آن سوی مرزها
سوال آخرم در مورد صادرات بود، این که آیا ما سهمی در این تجارت پر سود در جهان داریم؟
به گفته آصفی بیشتر تولیدکننده‌ها تمایل به صادرات دارند، اما با این واحد‌های کوچک ، صادرات ، توجیه اقتصادی ندارد.
تا زمانی که بازار تخصصی برای شتر مرغ پیدا نشود و بحث صادرات و بازاریابی آن سوی مرز‌ها پیدا نشود ساماندهی شتر مرغ با مشکل روبه روست.
باید واحد‌های بزرگ صنعتی احداث شود تا هزینه‌های جاری پایین بیاید و بر اساس آن قدرت رقابت با کشور‌های دیگر به وجود بیاید.

مانع زدایی ، کلید حل مشکلات
با وجود این که ایران دومین پرورش دهنده شترمرغ در دنیاست اما نتوانسته جایگاه واقعی خود را در بازارهای جهانی پیدا کند .

توسعه این صنعت علاوه بر تامین نهاده و تعیین بازار هدف نیاز به ساماندهی در صنایع تبدیلی هم دارد و نظارت دقیق در این حوزه می‌تواند زمینه اشتغال جوانان زیادی را فراهم کند.
رویایی که تحقق آن به همت تولید کنندگان ، حمایت مسئولان و ایجاد زیر ساخت‌ها و کارگاه‌های مرتبط بستگی دارد.