روز معلم، روز بزرگداشت خوبی ها

شرافت و مرتبت معلم، زمانی اهمیت دارد که بتواند شان خداوند و پیامبران را در وجود خود محقق سازد و پیوند انسان به هدف متعالی خلقت یعنی عبادت را برقرار سازد؛ که اولاً با نگاه ترکیبی به همه معارف بشری نظر می‌کند و ثانیا تمامی تلاش‌های علمی و عملی را مقدمه‌ای برای عبادت می‌داند و در این راه به مرحله سوم دینداری راه می‌یابد و با شهادت، عبادت عملی و علمی خود را کامل می‌سازد.

هنر معلمی

معلمی شغل و حرفه نیست، بلکه ذوق و هنر توانمندی است معلمی در قرآن به عنوان جلوه‌ای از قدرت لایزال الهی نخست ویژه ذات مقدس خداوند تبارک و تعالی است. در نخستین آیات قرآن که بر قلب مبارک پیغمبر اکرم (ص) نازل شد، به این هنر خداوند اشاره شده است.
اقرا باسم ربک الذی خلق، خلق الانسان من علق، اقرأ و ربک الاکرم، الذی علم بالقلم، علم الانسان ما لم یعلم. (علق: ۱ـ ۵)
بخوان به نام پروردگارت که جهانیان را آفرید. انسان را از خون بسته سرشت بخوان! و پروردگارت کریمترین است همان که آموخت با قلم، آموخت به انسان آنچه را که نمی‌دانست.
در این آیات خداوند، خود را «معلم» می‌خواند و جالب این که معلم بودن خود را بعد از آفرینش پیچیده‌ترین و بهترین شاهکار خلقت، یعنی انسان آورده است. مقام معلم بودن خدا، بعد از آفرینش قرار داد. نوعی انسانی را که هیچ نمی‌دانست، به وسیله قلم آموزش داد که این از اوج خلاقیت و هنر شگفت خداوند در امر آفرینش حکایت دارد.
از این رو، می‌توان گفت که هنر شگفت معلمی از آن خداوند عالم است.

---

خداوند از آن جهت به وصف (اکرمیت) و نامحدود بودن کرامتش، توصیف شد که علم و دانش را به بشر ارزانی داشته است. اگر هر مزیت دیگری، جز علم و دانش، معیار فضیلت به شمار می‌رفت، شایسته بود همان مزیت با وصف (اکرمیت) در ضمن این آیات همراه و هم پا گردد و آن مزیت به عنوان معیار کرامت نامحدود خداوند به شمار آید. کرامت الهی در این آیات با تعبیر «الاکرام» بیان شده است. چنین تعبیری می‌فهماند که عالی‌ترین نوع کرامت پروردگار نسبت به انسان با والاترین مقام و جایگاه او، یعنی علم و دانش هم طراز است..

گمنامان آشنا
روز معلم، روز بزرگداشت عشق و ایثار است. تجلیل از کسانی که علم را جرعه جرعه در جان‌ها جاری می‌کنند. خود لحظه لحظه می‌سوزند و با دانش خویش، جامعه را می‌سازند و فردایی باشکوه را نوید می‌دهند. امروز، روز بزرگداشت کسانی است که الف قدّشان، در راه تعلیم خوبی‌ها خمیده شد. روز پاسداشت عزیزانی است که در سنگر علم و دانش، سربازانی با اخلاص و دانشمند تربیت کردند. امروز، روز یاد کردن از گمنامان آشناست؛ آنان که دفتر‌های خاطرات از عطر یادشان آکنده است.

الفبای عشق
معلم عزیز! آن زمان که پای دَرسَت می‌نشستم و تو الفبای عشق را به من می‌آموختی، دلم از گوهر کلمات خالی بود و من با انبوهی از حرف‌ها به خانه بر می‌گشتم و شبانگاهان، با یاد تو به خواب می‌رفتم. سال‌ها از آن لحظات شیرین می‌گذرد، ولی هنوز یاد و نامت در دلم زنده است و تو را می‌ستایم که همچون انبیا، به تعلیم و تربیت عشق می‌ورزی. آن زمان برایم از دانایی می‌گفتی، محبت را می‌آموختی و زندگی را هجا می‌کردی، و من در سایه سار وجودت پیش می‌رفتم و امروز به احترام نامت قیام می‌کنم، در زلال کلماتت رها می‌شوم و حدیث زندگی را با تو مرور می‌کنم. از زمانی که قدم بر داشتم تو بودی که دست مرا گرفتی تا در پرتگاه‌ها و لغزش گاه‌های زندگی نیفتم.
‌
می‌توان در سایه آموختن
گنج عشق جاودان اندوختن

اول از استاد، یاد آموختیم
پس، سویدای سواد آموختیم

از پدر گر قالب تن یافتیم
از معلم جان روشن یافتیم‌

 

ای معلم، چون کنم توصیف تو
چون خدا مشکل توان تعریف تو‌

 

ای تو کشتی نجات روح ما‌

ای به طوفان جهالت نوح ما

یک پدر بخشنده آب و گل است
یک پدر روشنگر جان و دل است

لیک اگر پرسی کدامین برترین
آنکه دین آموزد و علم یقین

(شعر از مرحوم شهریار)

خداوند متعال نسبت به شان و مقام عالم و متعلم عنایت خاصی مبذول داشته و آنان را بر سایر طبقات ممتاز ساخته است
معلم می‌سوزد، ولی نمی‌سوزاند، هدایت می‌کند و گمراه نمی‌سازد، آتش درونش سرد است و سلام، و دود او همچون عود و رایحه اش جهانگیر. معلم چراغ هدایت و کشتی نجات است. معلم راهنمای خوبی‌ها و نیکی‌ها و هدایتگر و بیدار کننده است.
همان گونه که معلمی شغل انبیاست و امت سرگردان را از وادی جهل و ضلالت به سر منزل هدایت و سعادت و از دریای پر تلاطم فساد و انحراف به ساحل امیدبخش نجات و نیکبختی می‌رساند. سرنوشت جوامع بشری مرهون سعی و تلاش آموزگاران و معلمان است. چون بزرگانی که هر کدام منشا خیرات و برکاتی برای مسلمانان شد در قدرت و توان هیچ کس نیست که مقام و ارزش معلم را بر شمارد. چنان که هیچ کس را یارای آن نیست که فعل ایزد بستاید یا نقش عظیم رسولان الهی را بر کاغذ بنشاند.
از این رو، خداوند متعال نسبت به شان و مقام عالم و متعلم عنایت خاصی مبذول داشته و آنان را بر سایر طبقات ممتاز ساخته است. او به شخصیت آنان ارج نهاده و برای آنان امتیاز ویژه‌ای قائل شده است.
پروردگار عالم، دانش و معرفت را از لحاظ شرافت و ارزش در اوج همه مراتب و مقامات قرار داده و بر آدم ابوالبشر علیه السلام منت نهاد: «و علم آدم السما» کلها… (بقره/ ۳۱) در اولین سوره‌ای هم که بر پیامبر خاتمش صلی الله علیه و آله فرو می‌فرستد ارزش نعمت علم و دانش را بازگو می‌نماید و خود را اول معلم عالم وجود قلمداد می‌کند: «اقرا و ربک الا کرم الذی علم بالقلم، علم الا نسان ما لم یعلم.» (علق ۳-۴-۵) در برخی دیگر از آیات کتاب متین خود نیز به صراحت، برتری معلمان را بر سایر خلق برمی شمارد و آنان را بر تارک تمامی طبقات مردم قرار می‌دهد: «… قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون انما یتذکر اولوا الا لباب.» (زمر/۹) در زمینه اهمیت کار معلمی همین بس که او فرمود: «من احیا‌ها فکانما احیا الناس جمیعا…» (مائده / ۳۲): هر کس نفسی را زنده کند به واقع، تمام جهانیان را زنده گردانیده است (با توجه به اینکه زنده کردن روح و دل آدمی به علم و دانش برتر از زندگی بخشیدن به بدن مادی است.) و همین افتخار برای معلم بس که اگر تا قیامت بدان مباهات کند برازنده اوست.
در میان احادیث پیامبر اکرم (ص) روایات مربوط به ارزش و اعتبار علم و عالم و متعلم به قدری فراوان است که احصای تمامی آن‌ها نزدیک به محال می‌نماید. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه می‌فرمایند: تمامی جنبندگان روی زمین و ماهیان دریا و هر موجود زنده‌ای در فضا و همه اهل آسمان و زمین برای معلمی که نیکی به مردم بیاموزد طلب آمرزش می‌کند. دانشمند و دانشجو در پاداش با یکدیگر برابرند و در روز قیامت بدین سبب، بسان دو اسب مسابقه با یکدیگر به رقابت می‌پردازند.
بی سبب نیست که مقام معلم مقام والایی است.
واژه معلم… جزو واژه‌های مقدس است. در جامعه ما، که اساس در تعلیم و تزکیه و تربیت قشر‌های گوناگون است، معلم مقام ویژه‌ای دارد.