حشد الشعبی‎، از همبستگی تا پیروزی

  به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صداوسیما‎، مراسم بزرگداشت هفتمین سالگرد تشکیل حشد الشعبی امسال در حالی برگزار شد که از ماه‌ها قبل تلاش‌های گسترده‌ای برای هدف گیری این نیرو به اشکال مختلفی چه از سوی طرف‌های خارجی در عراق مانند آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها و چه از طرف برخی طرف‌ها و جریان‌های داخلی وابسته صورت گرفته است. در همین حال بامداد ۲۸ ژوئن ۲۰۲۱ اولین حمله در نوع خود پس از آغاز ریاست جمهوری جو بایدن در آمریکا به عراق و منطقه القائم در داخل مرز‌های عراق و جزء منطقه اداری استان الانبار انجام شد و طی آن یگان چهاردهم سازمان بسیج مردمی عراق که در قالب گردان‌های سید الشهداء رسما جزء سازمان بسیج مردمی عراق است هدف قرار گرفت. در این حمله هوایی چهار نفر از نیرو‌های این گردان‌ها به شهادت رسیدند. حشد الشعبی در واکنش به این حمله آمریکا به مواضع نیرو‌های خود در مرز‌های عراق و سوریه، اعلام کرد بزودی به نیرو‌های آمریکایی پاسخ دندان شکن خواهد داد.
>>> واکاوی ابعاد مختلف روابط ایران و عراق
>>> تداوم حضور اشغالگران و ادامه ناامنی در عراق

لبیک به فتوای مرجعیت دینی

حشد الشعبی یا نیروهای بسیج مردمی (معادل عربی: الحشد الشعبی) در سال ۲۰۱۴ و پس از افتادن موصل در ۵ تا ۱۳ ژوئن ۲۰۱۴ میلادی به دستِ نیرو‌های داعش در واکنش به فتوای مراجع عراق به‌ویژه فتوای جهاد آیت‌الله سیستانی، این نیرو تشکیل شد. هدف این نیرو‌ها کمک به ارتش و نیرو‌های امنیتی عراق برای پاسداری از مکان‌های مذهبی و نیز مقابله با حملات گروه های تروریستی است. حشد الشعبی به نیرو‌های مردمی عراق گفته می‌شود که در کنار ارتش این کشور قرار دارند و با هدف مبارزه علیه داعش سازمان دهی شدند. این نیرو از حدود ۴۰ گروه مختلف تشکیل شده که عمدتاً گروه‌های شیعه هستند، اما گروه‌های سنی مذهب و مسیحی و ایزدی نیز در آن حضور دارند. در سال ۲۰۱۵ هیئت وزیران عراق تصویب کرد که سازمان حشد شعبی، سازمانی رسمی و مرتبط با نخست‌وزیر است. در پی این مصوبه این نیرو به‌صورت رسمی، بخشی از ساختار نیرو‌های مسلح عراق محسوب و وابسته به فرمانده کل نیرو‌های مسلح شد.

الگوگیری از ایران

عقیل حسینی رئیس شورای بسیج عراق آن را ادامه بسیج ایران توصیف کرد. وی پیشتر گفته‌بود که بسیج عراق با تجربه بسیج ایران تشکیل شده‌است. نوری مالکی در مرداد ۱۳۹۴ شمسی در مصاحبه با خبرگزاری ابنا تصریح کرد: ما در ساختار بسیج عراق از بسیج ایران الگو گرفتیم.  در سپتامبر ۲۰۱۵ حیدر عبادی نخست‌وزیر عراق اعلام کرد که گروه‌های حشد شعبی بخشی از نیرو‌های حکومتی هستند. در حال حاضر این نیرو‌ها تحت وزارت داخله فعالیت دارند. اگرچه حکومت عراق خود به این نیرو‌ها مشروعیت بخشیده‌است حضور این نیرو‌های قدرتمند شبه نظامی در عراق مورد مناقشه و بحث‌های مختلف است.

 با مردم برای مردم 

درباره تعداد نیرو‌های حشد شعبی، آمار‌های متفاوتی از صد هزار تا دو و نیم میلیون نفر ارایه شده است. همه طوایف دینی از شیعه، سنی و مسیحی و همه قومیت‌ها از عرب، کرد و ترکمن در حشد شعبی حضور دارند.  نیرو‌های تشکیل‌دهنده حشد شعبی بر دو قسمند:  گروه‌های مسلح شناخته‌شده و جوانانی که به دعوت مرجعیت به کمک ارتش آمده‌اند. برخی از این گروه‌های مسلح عبارتند از: سازمان بدر، عصائب اهل الحق، کتائب حزب الله، قوات الشهید الصدر، حرکة النجباء، سرایا السلام، سرایا الجهاد، لواء علی الاکبر، سرایا العتبات، کتائب سیدالشهداء، کتائب التیار الرسالی، سرایا الخراسانی، سرایا عاشوراء، قوات وعدالله، فرقة العباس القتالیه. 
فالح فیاض فرمانده حشد شعبی، ابومهدی مهندس: معاون سابق فرمانده که به همراه سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی در ۱۳ دی ۱۳۹۸ش در یک عملیات تروریستی توسط دولت امریکا به شهادت رسیدند. هادی عامری دبیر کل سازمان بدر و معاون فرمانده حشد الشعبی، قیس خزعلی دبیر کل عصائب اهل الحق، ابوجاسم ناصری دبیر کل قوات الشهید الصدر، اکرم کعبی دبیر کل مقاومت اسلامی حرکه النجباء، احمد اسدی سخنگوی رسمی حشد شعبی از فرماندهان اصلی نیروهای بسیج مردمی عراق به شمار می روند. 

از شکست ناپذیری تا همگرایی

بسیج مردمی عراق در صحنه‌های مختلفی برای شکستن محاصره داعش یا آزادسازی شهر‌های عراق نقش فعال و موثری داشته است. از جمله شکستن محاصره سامرا و آمرلی و آزادسازی جرف الصخر (که بعد‌ها به جرف النصر شهرت یافت) و بیجی و جنوب موصل و فلوجه و دیگر مناطق به‌ویژه در دو استان صلاح الدین و الانبار. حشد شعبی در عملیات‌های مهمی از جمله «لبیک یارسول‌الله» ۱ و ۲ شرکت داشته است. آمریکا به موفقیت‌ها این عملیات‌ها اشاره کرد. بسیج مردمی عراق تا پایان سال ۲۰۱۵ بیش از ۴ هزار شهید و ۸ هزار زخمی داشته است. از نظر تعداد داوطلبان، استان بصره بیشترین سهم را داشته است. بنابر برخی آمار تعداد آنان تا نیمه سال ۲۰۱۵م. ۷۰۰ هزار نفر بوده است. حشد شعبی تا پایان سال ۲۰۱۵ یعنی پس از حدود ۵۵۰ روز از تأسیس خود، ۱۹ شهر عراق را آزاد ساخت و امنیت ۵۲ راه مواصلاتی میان شهر‌ها را برقرار کرده است. مساحت مناطق آزاد شده ۱۷۵۰۰ کیلومتر مربع (یک سوم مناطق تحت اشغال داعش) است.

از فعالیت های فرهنگی تا نظامی‏ - امنیتی

سازمان بدر

سازمان بدر در سال ۱۹۸۱ از سوی مجلس اعلای اسلامی عراق که در آن زمان به مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق مشهور بود به وجود آمد. موسس آن محمد باقر حکیم بود. رهبر کنونی سازمان بدر هادی العامری است. تعداد افراد سازمان بدر بیش از ۱۰ هزار نفر است از انواع سلاح‌ها و ادوات نظامی بهره‌مند است. رهبر آن هادی العامری از مجلس اعلای اسلامی جدا شد. تعداد رزمندگان سازمان بدر ۱۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود و پس از فتوای آیت الله سیستانی جوانان زیادی را زیر پرچم خود جای داد. سازمان بدر در همه نبرد‌ها با سلاح سنگینی که در اختیار دارد مشارکت کرده است. این سازمان از تجربه نظامی قوی برخوردار است، زیرا فرماندهان آن سابقه مبارزاتی قوی دارند. سازمان بدر از قدرتمندترین گروه‌های نیرو‌های مردمی است و روابط قوی با ارتش عراق دارد.

گردان‌های امام علی (ع) 

گردان های امام علی (ع) شاخه نظامی جنبش العراق الاسلامیه است که از ژوئن ۲۰۱۴ مطرح شد و در آمرلی و طوزخورماتو و دیالی فعالیت کرده است. هدف از شکل گیری گردان‌های مذکور دفاع از عراق و مقدسات شیعی است. در صفوف گردان‌های امام علی از همه مذاهب و ادیان شامل سنی، شیعی، ترکمن و مسیحی و شبک به چشم می‌خورد. از رهبران آن شبل الزیدی و ابوعزرائیل است و در نبرد‌های جرف النصر، آمرلی و الضلوعیه نقش داشته اند.

گردان های حزب الله

کتائب یا گردان‌های حزب الله پس از سقوط بغداد به دست اشغالگران آمریکایی شکل گرفت. در آن هنگام گردان‌های ابوالفضل، کربلا، سجاد و زید بن علی بودند که در سال ۲۰۰۶ همگی تحت حزب الله عراق متحد شدند و هدف آن‌ها مبارزه با اشغالگران آمریکایی بود. حزب الله عراق همانند حزب الله لبنان در قالب فعالیت‌های خیریه و امداد رسانی و اجتماعی فعالیت می‌کردند. گردان‌های حزب الله شورای مشورتی به نام شوری الکتائب دارد که فرماندهان نظامی مسئول طرح‌های نظامی هستند و در زمینه‌های سیاسی و رسانه‌ای نیز اشخاص دیگر فعالیت می‌کنند. دبیر کل حزب الله ناشناس است، اما به ابوکاظم معروف است. ناظر کل الکتائب آیت الله محمد السند و مسئول مالی واداری آن شیخ کمال الفرطوسی است و محمد الکعبی، عامر خواجه و مقتدی الانصاری وی را کمک می‌کنند. گردان‌های حزب الله در مناطقی مانند بلد، سامرا و الدجیل فعالیت کرده اند. 

عصائب اهل الحق

موسس آن "قیس الخزعلی" است و تعداد رزمندگان آن ۱۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود. سلاح‌ها و ادولت نظامی سبک و سنگین از جمله خمپاره و موشک انداز و توپخانه را در اختیار دارد. عصائب اهل الحق شاخه‌ای از سپاه المهدی بود که در جولای ۲۰۰۶ تاسیس شد و به شکل کاملا مستقل از سپاه المهدی به ویژه پس از انحلال سپاه المهدی پس از عملیات صوله الفرسان در نوامبر ۲۰۰۸ عمل کرد. فرماندهی عصائب اهل الحق را قیس الخزعلی، عبدالهادی الدراجی و اکرم الکعبی تشکیل می‌دهند. قیس الخزعلی از شاگردان محمد صدر پدر مقتدی صدر است و قبل از اینکه در سال ۲۰۱۰ آزاد شود در زندان‌های آمریکایی‌ها بوده است.

جنبش حزب الله النجباء

جنبش حزب الله النجبا در سال ۲۰۱۳ از عصائب اهل الحق منشق شد و اکرم الکعبی هدایت آن را برعهده دارد. وی تیپ عمار بن یاسر وابسته به العصائب را در سوریه رهبری می‌کند. اعضای جنبش حزب الله هزاران نفر است که در نبرد‌های النباعی، الضابطیه و سامرا با سلاح‌های سبک و میان برد حضور داشته اند. آن‌ها موشک‌های اشتر را زیاد به کار می‌گیرند.

گردان‌های سید الشهداء

از گردان‌های حزب الله همزمان با فتوای آیت الله سیستانی منشق شد و دبیر کل آن الحاج ولاء است. حاج ابوسیف مسئول نظامی آن در سامرا به شهادت رسید. تعداد افراد گردان‌های سیدالشهدا بالغ بر سه تا چهار هزار نفر است. آن‌ها به علت خدمات اجتماعی که در عراق انجام می‌دهند مشهور هستند و در ناصریه، العماره و کاظمین مشهور هستند. در نبرد‌های سامرا، آمرلی و الضابطیه حضوری فعال داشتند.

گردان‌های جهاد و سازندگی

گردان‌های الجهاد و البناء همزان با فتوای آیت الله سیستانی تاسیس شده است و شاخه نظامی جنبش سیاسی معروف به جهاد و سازندگی که در سال ۲۰۱۱ تشکیل شد هستند و از ادغام سه تشکل اسلامی، جنبش حزب الله عراق، جنبش سیدالشهدا و حزب نهضت عراق تشکیل شده است. دبیر کل کنونی آن حسن الساری و یکی از رهبران مجلس اعلای اسلامی به ریاست عمار حکیم است.

گردان‌های التیار الرسالی

گردان‌های التیار الرسالی پس از فتوای آیت الله سیستانی به عنوان شاخه نظامی جریان الرسالی عراق شکل گرفت و دبیر کل آن شیخ عدنان الشحمانی از نمایندگان پارلمان است.

سرایا الخراسانی

سرایا الخرسانی به عنوان شاخه نظامی حزب الطلیعه اسلامی با عنوان دفاع از مقدسات در سوریه بنا نهاده شد و رهبر کنونی آن حامد الجزایری است. تعداد رزمندگان آن حدود سه هزار نفر است.

سرایا عاشوراء

این گردان‌ها نیز همزمان با فتوای آیت الله سیستانی شکل گرفتند و شاخه نظامی مجلس اعلای اسلامی محسوب می‌شوند و تعداد افراد آن بالغ بر پنج هزار نفر است.

سرایا العتبات

این گردان‌ها نیز پس از فتوای آیت الله سیستانی به وجود آمدند. گردان‌های عتبات وابسته به مراکز شیعی عراق و افراد آن خادم این مراکز هستند.

گردان‌های صلح

گروهی وابسته به جریان صدر صدر است که پس از سیطره داعش بر استان نینوا و مناطقی از عراق تشکیل شد. این گردان‌ها برای دفاع از مساجد و مراقد شیعی و سنی تشکیل شد و در مناطقی مانند سامراء، دیالی، آمرلی و جرف الصخر و الاسحاقی فعالیت کرده است.