شعر حافظ در پیوند با جهان معاصر است

یدالله گودرزی استاد زبان و ادبیات فارسی در گفت‌و‌گو با خبرنگار صداوسیما، حافظ را یکی از بزرگ‌ترین شاعران ایرانی دانست که توانسته است جهانی رازآلود و مبتنی بر عدم قطعیت بیافریند و گفت: همین ویژگی باعث شده حافظ به آینه‌ای تمام‌نما از زندگی ایرانیان بدل شود و در واقع بتوان او را حافظه جمعی این ملت دانست.

وی با اشاره به چندلایه و چندوجهی بودن شعر حافظ افزود: این ویژگی‌ها ریشه در عوامل گوناگونی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها موقعیت تاریخی حافظ است. او در دوره‌ای می‌زیست که فضای اختناق حاکم بود و تصوف و عرفان با ریاکاری درآمیخته شده بود؛ از این رو حافظ با بهره‌گیری از زبانی دوپهلو، شعری می‌آفریند که هم جنبه انتقادی و مبارزه‌جویانه دارد و هم به آموزه‌های عرفانی وفادار می‌ماند.

گودرزی تلاش حافظ برای ایجاد «بستر تأویل» را از دیگر دلایل چندمعنایی شعر او دانست و گفت: حافظ می‌خواهد شعرش لایه‌های گوناگون داشته باشد و واژه‌ها چندمعنایی باشند تا هر مخاطبی از منظر خود به آن بنگرد؛ به‌گونه‌ای که یک مخاطب عام بتواند با شعر او فال بگیرد و یک صاحب‌نظر نیز در لایه‌های عمیق آن تأمل کند، بی‌آنکه به معنایی قطعی برسد.

این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به تنوع «منِ شاعر» در شعر حافظ بیان کرد: منِ شاعرانه حافظ گاه عارف، گاه رند، گاه عاشق و گاه طناز است و همین تنوع سبب می‌شود مخاطب همواره در جست‌وجوی زاویه نگاه حافظ به جهان باشد.

وی استفاده حافظ از واژه‌های چندمعنا و فرهنگ‌سازی زبانی را نکته‌ای مهم دانست و افزود: واژه‌هایی مانند رند، یار، خرابات و محتسب در زبان عمومی معنا‌های مشخصی دارند، اما در نظام معنایی حافظ دارای دلالت‌های ویژه‌ای هستند که فهم شعر او مستلزم توجه به همین فرهنگ معنایی خاص است.

گودرزی در پایان تأکید کرد: حافظ اساساً در برابر تفسیر قطعی می‌ایستد و معنا را در اوج رها می‌کند و به مخاطب می‌سپارد. به همین دلیل هر خواننده برداشتی متفاوت از شعر او دارد؛ وضعیتی که با جهان انسان مدرن نیز هم‌خوان است، جهانی که در آن قطعیت‌ها فرو ریخته و هر انسان ناگزیر است معنای خاص خود را بیابد. از این رو، حافظ همچنان شاعر امروز است و می‌توان شعر او را در پیوند با جهان معاصر خواند و تفسیر کرد.