ابعاد پنهان جنگ شناختی؛ از فریب تا نفوذ بر افکار عمومی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، سید سعیدرضا عاملی گفت: جنگ شناختی ماهیتی نامرئی، چندسطحی و بین‌رشته‌ای دارد و از طریق ابزار‌های مختلف برای دستکاری ادراک و تضعیف اراده طرف مقابل به کار گرفته می‌شود.

وی با بیان اینکه «جنگ شناختی» به عنوان رکن محوری در غلبه بر حریف، چه پیش، چه حین و چه پس از منازعات نظامی، محسوب می‌شود، افزود: این پدیده، شکلی از «جنگ بدون جنگ» است که با هدف تسلط بر ذهن طرف مقابل، اعم از سیاست‌مداران و مردم، صورت می‌گیرد و تلاش می‌کند شکست را به حریف تحمیل و پیروزی را برای مهاجمان القا کند.

استاد گروه ارتباطات و مطالعات جهانی دانشگاه تهران عنوان کرد: این مفهوم که نسل جدیدی از جنگ اطلاعاتی و روانی است، از اوایل دهه ۱۹۹۰ مطرح شده و امروزه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به یکی از ابزار‌های اصلی در حوزه‌های نظامی و دفاعی تبدیل شده است.

به گفته وی، این نوع جنگ را می‌توان به عنوان «استفاده از ابزار‌های تهاجمی توسط یک دولت یا گروه تأثیرگذار برای دستکاری مکانیسم‌های شناختی خودانگیخته دشمن یا مردم آن، با هدف تضعیف، نفوذ، تأثیرگذاری یا حتی سلطه و نابودی» تعریف کرد.

عضو فرهنگستان علوم ادامه داد: در تعریفی دیگر، جنگ شناختی به معنای «سلاح‌سازی از افکار عمومی توسط عوامل خارجی با هدف تأثیرگذاری روی سیاست‌های عمومی و دولتی و بی‌ثبات کردن نهاد‌های عمومی» به کار می‌رود.

 عاملی افزود: فرایند جنگ شناختی ذاتاً نامرئی بوده و تشخیص آن تنها از طریق تأثیرات قابل مشاهده‌اش میسر است. ماهیت چندسطحی، بین‌رشته‌ای و ترکیبی آن، همراه با بهره‌گیری از فناوری‌های متنوع، طراحی و اجرای آن را پیچیده و تشخیصش را برای دشمن دشوار می‌سازد.

وی با بیان اینکه در تحلیل این تکنیک‌ها، سه سطح اصلی مخاطب شناسایی شده است، گفت: تکنیک‌های هدف‌گیری مردم و سیاست‌گذاران داخلی، این سطح شامل اقداماتی است که با هدف تأثیرگذاری بر افکار عمومی داخلی صورت می‌گیرد؛ مواردی همچون روایت‌سازی، بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی توان طرفین درگیر، و اعمال فشار بر رسانه‌ها برای ارائه گزارش‌های جهت‌دار.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: تکنیک‌های هدف‌گیری کشور‌های منطقه در این سطح، اقداماتی، چون عملیات فریب (پرچم دروغین) و استفاده از ابزار‌های مهندسی‌شده برای تخریب روابط یا تأثیرگذاری بر نگاه کشور‌ها نسبت به یکدیگر به کار گرفته می‌شود.

وی با بیان اینکه هدف از این اقدامات می‌تواند ایجاد بهانه برای حملات آتی، توجیه اقدامات شدیدتر، یا دستکاری افکار عمومی منطقه‌ای باشد، گفت: همچنین تکنیک‌های هدف‌گیری مردم یک کشور مشخص نیز یکی دیگر از تکنیک‌های این جنگ است، این سطح از جنگ شناختی، بر تأثیرگذاری مستقیم بر ذهن شهروندان، تصمیم‌سازان و مدیران آن کشور تمرکز دارد تا اراده و فرایند‌های تصمیم‌گیری آنها را مختل کند.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی اضافه کرد: شناخت این الگو‌ها برای تحلیل رخداد‌های امنیتی و رسانه‌ای و همچنین برای تدوین راهبرد‌های دفاعی در عرصه شناختی امری ضروری قلمداد می‌شود.