مقایسه اجمالی نظام انتخابات مجلس ایران با نظام پارلمانی دیگر کشورها

مجلس از مهم‌ترین و اساسی ­ترین ارکان دموکراسی است و در نظام­هایی که انقلاب مشروطه در آن کشورها روی داده است، مجلس رکن مشروطیت به شمار می­آمده و پس از آن نیز مجلس منزلت و جایگاه خود را در نظام‌های مردمسالار حفظ کرده است. برخی نظام­ های اقتداری صورتی از مجلس را که در اعتبار و مردمی بودن آن جای تردید وجود دارد در کشور خود شکل می­دهند.

انتخابات مجلس در بسیاری از نظام‌های مردم­سالار (دموکراتیک) اهمیت بسیار زیادی دارد به نحوی که در نظام‌های پارلمانی مهم‌ترین انتخابات به حساب می‌آید. مروری بر ساختار سیاسی کشورهای مردم­ سالار نشان می‌دهد که بیشتر این کشورها نظام دومجلسی را پذیرفته‌اند. 

بیشتر « مجالس نمایندگان» یا « مجلس پایین » از حوزه‌های انتخابیه سراسر کشور به صورت حوزه‌های شهری و بیشتر « مجالس سنا» یا « مجلس عالی» به صورت ایالتی انتخاب می‌شوند برخی نظام‌ها مجلس ایالتی این اعضا را انتخاب می‌کنند و برخی نظام‌ها نیز با رای مردم ایالت برخی نظام‌ها نیز اعضای انتصابی یا موروثی سنا دارند.

 سن رأی‌دهندگان اغلب 18 سال و سن انتخاب شدن دست‌کم 25 سال است. شیوه رأی‌گیری در نظام‌های حزبی به صورت تناسبی و در نظام‌های کمتر حزبی اکثریتی است. در برخی کشورها مثل آلمان هم ترکیبی از این دو شیوه مبنا می‌باشد. مدت عمر مجالس نمایندگان بین 4 تا 5 سال است، عمر مجالس سنا معمولاً بیشتر است، اما حدود یک سوم اعضای آن به صورت هر دو یا سه سال یکبار در انتخابات جابجا می‌شوند.

 در مجموع می‌توان گفت؛ نوع مجلس و نظام انتخاباتی ایران از حیث یک مجلسی بودن نادر است. البته، اختیارات مجلس سنا درکشور ما میان شورای نگهبان، مجلس خبرگان، شورای عالی استان‌ها، مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای حل اختلاف و شورای ‌عالی انقلاب فرهنگی تقسیم شده است. انتخابات درکشور ما غیرحزبی است، هرچند در عمل بسیاری احزاب یا تشکل‌های شبه حزبی در آن تأثیرگذار هستند.

 شیوه انتخابات مجلس بر اساس قانون کنونی اکثریت یک چهارم در مرحله اول و اکثریت نسبی در مرحله دوم است. سن رأی‌دهندگان هم در ایران همانند بسیاری کشورهای جهان 18 سال است، به طور خلاصه شاخص‌های مجلس و نظام انتخابات پارلمانی ایران و چند کشور مهم جهان را به صورت جدول زیر می‌توان نشان داد.

متن کامل این پژوهش در اینجا قابل دریافت است