تأملی بر رویه های قانونی انتخابات پارلمان هلند

پژوهش خبری: تحقیق پیش رو، تاملی کوتاه بر قانون انتخابات پارلمان هلند است که در سال 2001 بازنگری و اصلاح شد. این قانون شامل 14 فصل است که برخی از فصول آن عبارتند از: اصول کلی، حقوق انتخاباتی شهروندان، شرایط ثبت­ نام و فهرست رای‌دهندگان، رای­ گیری، حوزه­ های انتخابیه، برگه ­های رای، تایید نتایج انتخابات در حوزه انتخاباتی، تایید نهایی توسط کمیسیون ملی انتخابات، رسیدگی به شکایات و تبلیغات و مبارزات انتخابی. در ادامه، برخی از فصول قانون انتخابات این کشور به اختصار تشریح می­ شود.

◙ شرایط کلی انتخابات پارلمان

در انتخابات پارلمانی هلند رای افراد مخفی است. پارلمان این کشور 391 نماینده منطقه­ ای و 69 نماینده ملی دارد. تنها فهرست­ هایی در سهمیه گرفتن از کرسی­ های مجلس محق هستند که حایز حداقل 5 درصد آراء باشند. روند اجرایی انتخابات با فرمان رییس جمهور و انتشار در روزنامه رسمی کشور آغاز می ­گردد. فقط پس از تایید نهایی انتخابات توسط کمیسیون ملی انتخابات است که رئیس جمهور می ­تواند فرمان انحلال و اتمام دوره جاری مجلس را اعلام کند. همچنین هنگام انحلال مجلس، رئیس جمهور ظرف 5 روز باید تاریخ برگزاری انتخابات را معین نماید.

◙ نهادهای اجرایی و نظارتی انتخابات پارلمانی در هلند

مهم‌ترین رکن در نظارت بر انتخابات پارلمان هلند بر عهده کمیسیون انتخابات این کشور است. کمیسیون انتخابات در سه سطح بخش، حوزه منطقه­ ای و ملی فعال بوده و بر امر انتخابات نظارت می­ کند. همچنین برای اعضای کمیسیون‌های انتخاباتی مزایایی در نظر گرفته شده است. برای مثال اعضای کمیسیون­ های انتخاباتی به جز اعضای کمیسیون ملی از مزایایی چون فوق­ العاده فوت، خسارت، مسافرت، مرخصی سه روزه از محل کار و فوق ­العاده برگزاری انتخابات و حمایت­ های حقوقی لازمه برخوردار است. کمیسیون ملی نهادی دایمی است و وظایفی چون تامین مقدمات انتخابات، اجرا و نظارت، هماهنگی با دستگاه­ های ذی ربط، رسیدگی به شکایات، اعلام و انتشار نتایج را برعهده دارد. این کمیسیون بالاترین نهاد تصمیم­ گیری است و از اختیار لغو و ابطال کمیسیون­ های بخش و منطقه ­ای را برخوردار است.

اعضای کمیسیون ملی انتخابات از افراد زیر تشکیل می­ شود: 3 قاضی دادگاه قانون اساسی به انتخاب رییس این دادگاه، 3 قاضی دیوان عالی به انتخاب رئیس دیوان عالی و 3 قاضی دیوان اداری به انتخاب رئیس دیوان اداری. همه این قضات با حکم رییس جمهور منصوب می­ شوند و تغییر آنان از طریق استعفا، فوت، تشخیص و پیشنهاد معرف و پایان دوره و انقضای مدت خدمت امکان­پذیر است.

کمیسیون حوزه منطقه­ ای نیز به استثنای وظایف اختصاصی کمیسیون ملی، عمده وظایف همان کمیسیون را در حوزه جغرافیایی محدودتر بر عهده دارد. کمیسیون منطقه ای از 11 تا 15 قاضی شایسته منطقه ­ای برای نظارت بر اجرای صحیح انتخابات بهره­ مند است که توسط کمیسیون ملی منصوب می­ شوند. آغاز به کار فعالیت کمیسیون­ های انتخاباتی با مجوز کمیسیون ملی صورت می­ گیرد. ترکیب کمیسیون­ های منطقه­ ای و بخشی به صورت آنی به مردم معرفی می ­شوند.

◙ شرایط انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان

فهرست نامزدهای حوزه­ های انتخابیه باید به تایید و امضای حداقل 3 هزار نفر از رای دهندگان ثبت ­نامی و ساکن دایمی هر حوزه انتخابیه برسد. تعداد نامزدهای هر فهرست نباید کمتر از 3 نفر و بیشتر از 2 برابر تعداد نماینده­ های انتخابی باشد.

صورت­جلسه اخذ رای و شمارش آراء بایستی شامل اطلاعاتی چون واجدین شرایط رای، تعداد کل آراء معتبر، تعداد کل آرا غیر معتبر، آرا معتبر تفکیکی فهرست­ ها و نامزدهای مستقل و نظرات ناظرین مبنی بر شکایت ­های رسیده باشد.

کسب کرسی­ های نمایندگی بر اساس سهمیه­ های مقرر در قوانین پیش­ بینی شده است و صرف حضور در انتخابات به معنای اخذ کرسی نیست. اعتراض و شکایت از روند اجرای انتخابات صرفا توسط ثبت ­نام کنندگان رای­ گیری امکان­پذیر است. اعتراض و شکایت کمتر از 7 روز از اعلام نتایج و ثبت در روزنامه رسمی کشور توسط کمیسیون ملی انتخابات از طریق ثبت در اداره پست به مثابه ثبت شکایت در دیوان عالی است. شکایت از افراد فاقد صلاحیت قانونی پذیرفته نیست. 3 قاضی دادگاه عالی به شکایت رسیدگی می­ کنند و رای آنها به منزله مختومه شدن پرونده شکایت است که می‌تواند بر نتیجه انتخابات موثر باشد. تایید اعتبار انتخابات و اعتبار منتخبین بر عهده دادگاه عالی است. فرایند تایید نهایی نتیجه انتخابات و تکلیف کرسی­ های نمایندگی مجلس تا 90 روز بعد از برگزاری رای ­گیری می ­تواند طولانی شود و تا این مدت حتی به ابطال یا تجدید رای در همه یا بعضی حوزه­ ها منجر شود.

سن قانونی رای در هلند 18 سال تمام است. محکومین به محرومیت از حقوق عمومی و محکومین انتخاباتی و مهجورین به حکم دادگاه از رای دادن محرومند. نامزدها نیز می­ بایست فاقد محرومیت از رای دادن و حداقل 5 سال ساکن هلند باشند.

رای ­گیری در این کشور نیازمند فرایند ثبت نام علنی و قابل راستی­ آزمایی از مشخصاتی چون نام و نام خانوادگی، نام پدر، محل تولد و مکان اقامت ساکنین دایمی حوزه­ های رای دادن است. فرایند ثبت نام باید به تایید رئیس بخش یا شهردار برسد و به متقاضی در همان لحظه اعلام گردد.

در صورت عدم تایید صلاحیت رای دادن، دادگاه به شکایت شهروند رسیدگی می­ کند. فرایند رای دادن مستلزم تعیین فهرست انتخابی توسط شهروندان و تعیین فهرست رای­ دهندگان هر حوزه رای ­گیری به تایید کمیسیون ملی انتخابات است. بین 8 تا 10 ساعت افراد ثبت نام شده حق دارند شخصا رای خود را به صندوق اندازند. بر اساس ثبت نام رای ­دهندگان، تعداد برگه­ های رای هر حوزه از قبل مشخص است. در صورت فقدان مدارک شناسایی معتبر با تایید دو رای ­دهنده رای­ گیری صورت می ­گیرد. برای شرایط غیرمترقبه و احتمال قطع فرایند رای گیری تمهیدات قانونی صورت گرفته است. همچنین طبق قانون انتخابات هلند ورود افراد مسلح به داخل شعب اخذ رای ممنوع است.

◙ شرایط قانونی و محدودیت­ های تبلیغات انتخاباتی

از زمان دستور رئیس جمهور تبلیغات مبارزاتی تا 24 ساعت قبل از آغاز رای­ گیری صورت می­ گیرد. کلیه تبلیغات و بسته­ های تبلیغاتی باید معرف نشر دهنده آن و علائم و نشانه­ های حامیان آن محصولات تبلیغی باشد. تبلیغات باید رضایت شهروندان در نصب محصولات تبلیغی را در بر داشته باشد و تبلیغ در محدوده ادارات دولتی، دادگاه­ ها، اماکن و مناطق نظامی و مربوط به پلیس ممنوع است. ممنوعیت تبلیغات شامل اماکن­ تاریخی و بعضی از قسمت­ های اماکن عمومی نیز می­ شود. هر شخصی می­ تواند از تبلیغات دروغین شکایت کند و در صورت صحت موضوع شکایت رای صادره می­ تواند نتایجی از قبیل مصادره امکانات تبلیغ، ممنوعیت آن، الزام به عذرخواهی و جریمه مالی معین به نفع موسسات خیریه را در بر بگیرد.

پژوهش خبری// محمدرضا دامرودی