بوم گردی؛ فصل جدیدی از فعالیت‌های گردشگری

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز آذربایجان غربی، تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جهان طی سده های اخیر بویژه در زمینه افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، توسعه راههای ارتباطی و وسایل حمل و نقل، افزایش اوقات فراغت و بهبود رفاه اجتماعی منجر به توسعه گردشگری در نواحی روستایی یا گردشگری روستایی شد.

نیم نگاهی به تاریخچه پیدایش صنعت بوم گردی

بوم گردی به عنوان یک فعالیت اجتماعی درنیمه قرن۱۸ در انگلستان و اروپا ظاهر گردید. قبل از آن نیز نواحی روستایی مورد استفاده فعالیتهای تفریحی قرار گرفت، اما محدود به اشراف، درباریان و اقشار خاص بود. برخی از فعالیتهای گردشگری روستایی همراه با اقامت و بیتوته در نواحی روستایی است، این حضور عمدتاً به صورت اقامت در چادر، واگن های مسافرتی، خانه های دوم، منازل خصوصی کرایه ای، مهمانسرا و هتلها در نواحی روستایی می باشد.

توسعه توریسم روستایی به طور سازمان یافته از اواخر قرن نوزدهم و از اروپا آغاز شد و به نظر می رسد بوم گردی از نواحی کوهستانی آلمان یا قلمروهای ساحلی فرانسه سرچشمه گرفته باشد.

بوم گردی، واکنشی در برابر بحران روستایی

 مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و جاذبه های گردشگری آذربایجان غربی بوم گردی را واکنشی در برابر بحران روستایی حاصل از تجدید ساختار کشاورزی در حال گسترش دانست و گفت: از آنجا که گردشگری با محیط طبیعی و فعالیت های اقتصادی- اجتماعی رابطه متقابل دارد، می تواند آثار و پیامدهای مثبت و یا منفی در این زمینه ها داشته باشد. به همین دلیل شناخت آثار و پیامدهای گردشگری در مرحله اول و مدیریت این اثرات در مرحله دوم می تواند پیامدهای مثبت گردشگری برای نواحی روستایی را به حداکثر ممکن و پیامدهای منفی آن را به حداقل ممکن کاهش دهد. 

توسعه روستایی و ارتباط با توسعه پایدار

فرایند همه جانبه و پایداری است که در چارچوب آن توانایی های اجتماعات روستایی در رفع نیازهای مادی و معنوی و کنترل موثر بر نیروهای شکل دهنده نظام سکونت محلی رشد و تعالی می یابد. در حوزه توسعه روستایی، یکی از محرک ها می تواند گسترش بوم گردی باشد که خوشبختانه در ایران ظرف سال های اخیر با همکار ینهادهای مربوطه توسعه یافته است.

بوم گردی دارای اشکال متعددی است به همین دلیل ارائه تعریف جامع و دقیق از آن دشوار است. در حقیقت توریسم روستایی یکی از مفاهیم و اشکال توسعه پایدار است که در آن از منابع موجود در مناطق روستایی استفاده می شود. این گونه توسعه، کمترین تاثیر مخرب را دارد یا اصولا فاقد چنین تاثیراتی است و از رهگذر ارتقای سطح بهره وری در مناطق روستایی، ایجاد اشتغال، اصلاح توزیع درآمد، فقط محیط روستا و فرهنگی بومی، جلب مشارکت مردم محلی و ارائه شیوه های مناسب برای منطبق ساختن باورها و ارزش های سنتی با شرایط امروزی منافع روزافزون را نصیب مناطق روستایی می سازد.

29واحد فعال بوم گردی در آذربایجان غربی فعالیت می کنند

مسوول اقامتگاه‌های بوم‌گردی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان‌غربی گفت: تعداد اقامتگاه های بوم‌گردی استان  به 29واحد می رسد.

«ودود فخاری»  با بیان اینکه در حال حاضر 29 اقامتگاه بوم‌گردی در استان وجود دارد، افزود: شهرستان های سردشت و تکاب با دارا بودن 7لقلمت گاه بوم گردی بیشترین سهم را در صنعت گردشگری بوم گردی دارند.

وی اضافه کرد: به غیر از شهرستان های تکاب و سردشت 3 واحد در مهاباد، 2واحد در شهرهای خوی، ارومیه و اشنویه و یک واحد در شهرهای ماکو، شاهین دژ، شوط، پیرانشهر و نقده دایر است. 

کارشناس اکوتوریسم میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان‌غربی افزود: گردشگران خارجی بیشترین استقبال را از اقامتگاه های بوم گردی می‌کنند که این امر می‌تواند برای استان درآمدهای قابل توجهی ایجاد کند.

فخاری ادامه داد: برای سوق دادن روستائیان به سمت راه اندازی اقامتگاه های بوم گردی کلاس های آموزشی برای شوراهای اسلامی روستا برگزار می‌شود.

وی اشاره کرد: ماندگار ساختن روستاییان در روستاها و جلوگیری از خالی شدن آنها از اهداف مهم راه اندازی اقامتگاه های بوم گردی است. 

صنعت بوم گردی مهاجرت معکوس را رقم زده و به جای مهاجرت از روستا به شهر، مهاجرت از شهر به روستا را موجب می شود.

آذربایجان غربی دارای سه هزار روستاست و یک سوم جمعیت استان را روستانشینان تشکیل می دهند و اگر در سه هزار روستای استان اقامتگاه بوم گردی ایجاد شود، برای ۶هزار روستایی شغل فراهم می شود.

روستاهای استان دارای جاذبه های تاریخی و طبیعی و معنوی بوده و همچنین از نظر آداب و رسوم و فرهنگ و داشتن غذاهای سنتی و محلی جذابیت خاصی برای گردشگران به‌ویژه گردشگران خارجی دارد.

اثرات بوم گردی بر نواحی روستایی

یوسف تقی زاده یکی از فعالان صنعت گردشگری بوم گردی است که مجوز فعالیت اقامتگاه بوم گردی خود را بهمن ماه سال97 اخذ کرده است. و در حال حاضر با راه اندازی اقامتگاه بوم گردی خود در دل روستای توریستی حسنلوی نقده در جنوب آذربایجان غربی برای 20نفر شغل مستقیم و نیز 45نفر نیز به صورت غیرمستقیم شغل ایجاد کرده است.

تقی زاده، خودکفایی و تقویت اقتصاد محلی، احترام بیشتر به جامعه محلی و فرهنگ آنها، سرمایه گذاری مجدد درآمد گردشگری در منابع فرهنگی، تقویت و تدوام سنت های فرهنگی، افزایش میزان درک و مدارا بین فرهنگ ها به ویژه از طریق اجرای موسیقی، عرضه صنایع و هنرهای محلی، نوع زندگی بومی، مسکن و سایر تجربیات زندگی روستایی را از اثرات بوم گردی تلقی می کند.

این فعال گردشگری، محرومیت از برخی مزایای رفاهی برای جامعه میزبان، فشار تقاضا برای منابع کمیاب مانند آب آشامیدنی، وابستگی بیش از اندازه نواحی میزبان به گردشگری، رفتار نامناسب و عدم حساسیت فرهنگی گردشگران را از معایب گردشگری روستایی عنوان می کند و معتقد است در این زمینه ها نیز بایستی از لحاظ فرهنگی و اقتصادی کار شود ..

 گردشگری راه حل موثر برای اصلاح و تجدید حیات نواحی روستایی

طاهر طاهریان یکی دیگر از فعالان صنعت گردشگری بوم گردی است که اقامتگاه خود را در روستای درویش کندی ماکو از روستاهای واقع در شمال آذربایجان غربی دایر کرده است.

طاهریان که توانسته یک فاز از سه فاز اقامت گاه خود را دایر کند می گوید: عدم اعطای تسهیلات کافی و مشکلات بانکی باعث شده تا فعلا نتوانیم 2فاز دیگر این اقامتگاه را به بهره برداری برسانیم و این در حالی است که با افتتاح تنها یک فاز از پروژه خود توانسته برای بیش از 10نفر اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کند.

این فعال گردشگری عنوان می کند: جوانان به دلیل مشکلات سکونت در جوامع محلی، به شهرها مهاجرت می کنند و بدین ترتیب ساختار اجتماعی جوامع روستایی برهم می خورد و این صنعت می تواند برای روستائیان در کنار کار کشاورزی درآمد پایدار ایجاد کند و نیز از مهاجرت جوانان به شهرها جلوگیری کند.

گردشگری بوم گردی پایدار

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان غربی با بیان اینکه توسعه بوم گردی به توسعه پایدار کمک می کند، افزود: توسعه پایدار گردشگری توسعه ای  است که در آن توازن و تعادل، حفظ ارزش ها و کیفیت اخلاقیات و اصول اقتصادی و نیز مزیت های اقتصادی همه به همراه هم دیده شده و کوشش می شود تا توسعه ای متعالی و متعادل و همه جانبه جایگزین توسعه صرفاً اقتصادی گردد.

جباری گفت: در این دیدگاه توسعه گردشگری با استفاده از منابع موجود به گونه ای است که ضمن پاسخ دادن به نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ضوابط قانونی جامعه و انتظارات گردشگران بتوان وحدت و یکپارچگی، هویت فرهنگی، سلامت محیط زیست، تعادل اقتصادی و رفاه مردم محلی را تامین کرد.

وی توسعه گردشگری در نواحی روستایی را عامل مهمی در متنوع سازی اقتصاد جوامع روستایی وفراهم کننده بستر و زمینه ساز توسعه پایدار عنوان کرد و افزود : این توسعه می تواند وسیله ای برای تحریک رشد اقتصاد ملی بحساب آید.

جباری اشاره کرد : اگر گردشگری بوم گردی به نحوی مناسب برنامه ریزی و مدیریت شود، می تواند خالق یا محرک یک فرآیند توسعه یافته برای حصول به پایداری توسعه در نواحی روستایی و نیز پایداری جوامع محلی در کلیه زیرشاخه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خود صنعت گردشگری باشد.

صنعت گردشگری بوم گردی را دریابیم

معاون برنامه ریزی و سرمایه گذاری میراث فرهنگی آذربایجان غربی، گفت: گردشگری بوم گردی از یک سو با فراهم آوردن فرصت های جدید برای بسیاری از روستاها به عنوان وسیله ای است که به جوامع روستایی حیات دوباره می دهد و موجب توسعه این نواحی می شود و این سکونتگاه ها را پا برجا نگه می دارد، و از سوی دیگر توسعه بدون برنامه ریزی شده آن سبب آسیب های اجتماعی و زیست محیطی در سکونتگاه های روستایی می شود.

مهندس عبدلی توسعه پایدار در این صنعت گردشگری را بستگی به امکانات و شرایط محلی و نیز چگونگی برنامه ریزی و مدیریت گردشگری در هر ناحیه عنوان کرد.

وی افزود: بوم گردی از آثار و پیامدهای گردشگری در نظام کالبدی و بافت سکونتگاهی روستاهایی است که پذیرای گردشگران و ماندگاری موقت آنها برای بهره گیری از چشم اندازها و شرایط مطلوب روستاها هستند.

عبدلی گفت: در آذربایجان غربی و در نواحی کوهستانی اگر چه نفوذ و گسترش پدیده خانه های دوم بسیار قدیمی است، ولی در چند سال اخیر تحت تاثیر بهبود شبکه های ارتباطی و شناساندن توانمندی های این مناطق و در کنار آن اشباع محدوده های کوهستانی و طبیعت بکر، روند گسترش آن سرعت زیادی داشته است.

مهندس عبدلی اشاره کرد: اگر گردشگری بوم گردی به نحوی مناسب برنامه ریزی و مدیریت شود، می تواند خالق یا محرک یک فرآیند توسعه یافته برای حصول به پایداری توسعه در نواحی روستایی و نیز پایداری جوامع محلی در کلیه زیرشاخه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خود صنعت گردشگری باشد.

وی تصریح کرد: بوم گردی بخشی از بازار گردشگری و منبعی برای اشتغال و درآمد بوده و می توان آن را ابزار مهمی برای توسعه اقتصادی- اجتماعی و اکولوژیکی جوامع محلی قلمداد کرد.

معاون برنامه ریزی و سرمایه گذاری میراث فرهنگی آذربایجان غربی، از بین بردن اثرات منفی حاصل از گردشگری بوم گردی در نواحی روستایی  را نیز لازم و مهم عنوان کرد و افزود: لازم است برنامه ریزان گردشگری روستایی با استفاده از راهکارهایی در جهت برقراری توازن بین تقاضای ساکنان ثروتمند شهری برای خرید یا ساخت خانه های دوم در نواحی روستایی با نیازهای جوامع محلی در زمینه تامین مسکن گام بردارند و از نابودی بافت قدیمی و کالبدی روستاها و محیط زیست زیبا و بکر این نواحی جلوگیری کنند و زمینه های اشتغال روستایی را از طریق کارآفرینی برای ساکنان محلی فراهم آورند تا به اقتصاد مردم محلی نیز کمک نمایند.

چند توصیه برای توسعه بوم گردی

در پایان این گزارش مکتوب با اقتباس از نظرات متفاوت کارشناسان صنعت گردشگری بوم گردی راهکارهایی برای توسعه بوم گردی که می تواند مورد توجه محققان رشته گردشگری و برنامه ریزی شهری و روستایی و همچنین سیاست مداران گرامی قرار بگیرد به شرح زیر می آوریم:

بوم گردی و فضای مجازی: برای معرفی ظرفیت های بوم گردی در  استان چهار فصل کشورمان از ظرفیت های گردشگری مجازی و شبکه های اجتماعی عمومی و تخصصی گردشگری استفاده شود. سایت هایی همچون تریپ اداویزر و لونلی پلنت، منابع خوبی برای اطلاع رسانی مقصدهای گردشگری روستایی ایران و جذب مخاطب است.

بوم گردی و کمپین سازی: کمیپن سازی برای اطلاع رسانی گردشگری بوم گردی اهمیت فراوان دارد. اکنون میتوان با برگزاری کمپین های تبلیغاتی مثل: کمپین صنایع دستی روستایی، و هشتگ سازی در این عرصه در فضاهای مجازی، دنیا را با ظرفیت های اقامتگاه های بوم گردی دیدنی استانمان آشنا کرد.

گردشگری بوم گردی ویدیویی: گردشگری روستایی آذربایجان غربی باید به صورت ویدویی در شبکه های اجتماعی اینترنت به زبان های مختلف معرفی شود. اکنون درباره رویایی ترین مقصدهای بوم گردی ایران و استانمان، ویدیوهای خوب چند زبانه در دسترس سیلی از مشتاقان سفر به ایران نیست و این یک نقطه ضعف برای گردشگری کشور در عصر ایران ۱۴۰۰ است که میکوشد دلار گردشگری را جایگزین دلار نفت کند.

بوم گردی آکادمیک: حمایت از پایان نامه ها و کتابهایی که در زمینه معرفی بوم گردی ایران در داخل و خارج از کشور منتشر می شود ، حدقل کاری است که دولت میتواند برای ظرفیت سازی بهینه برای گردشگری بوم گردی در دستور کار قرار دهد.

گردشگری بوم گردی نمایشگاهی: برگزاری نمایشگاه ها و جشنواره های فصلی، منطقه ای و ملی و حتی بین المللی از توانمندی های روستاییان در سراسر کشور، موضوعی است که باید بیشتر مورد اهتمام قرار گرفته و بخش خصوصی نیز در این حوزه بیش از پیش فعال شود. نمایشگاه های عرضه و معرفی محصولات صنایع دستی و لبنی و غذایی و پوشاکی ایران موضوعی است که در قالب نمایشگاه های گردشگری روستایی مناطق مختلف ایران میتواند در دستور کار قرار گرفته و ظرفی های کارآفرینی در این حوزه ایجاد کند.

گردشگری روستایی ورزشی: هم بخش خصوصی و هم بخش دولتی، میتواند با برگزاری رقابت های داخلی و بین المللی مثل مسابقات پیاده روی و ماراتن در نقاط روستایی استان، مناطق روستایی آذربایجان غربی را در کانون توجه گردشگران جهان قرار دهد. مقوله ای که اهمیت خلاقیت در کسب و کار بوم گردی را دو چندان می کند.

سردبیر: صمد اسمعیلی