شوراهای اسلامی و مدیریت بحران‌های طبیعی

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: با توجه به وسعت و تنوع اقلیمی و جغرافیایی، گزارش‌ها حکایت از آن دارد که ایران یکی از کشور‌های حادثه خیز جهان به شمار می‌رود. در حال حاضر سازمان‌های دولتی و غیردولتی بسیاری در این خصوص به ایفای وظایف می‌پردازند.

 

در این میان شورا‌های شهر و روستا به عنوان نهادی مردمی با توجه به آشنایی با مشکلات محلی در حوزه‌های مختلف نسبت به پیگیری و وضع مقررات امور مردم در مدیریت امور شهر و روستا پرداخته و با ارتباط بین مردم و مسئولین به عنوان یک نهاد موثر در چرخه مدیریت بحران نقشی ویژه می‌تواند ایفا کند.

 

باید گفت مهمترین نقش شورا‌ها در رویارویی با بحران‌های طبیعی، شناخت خطرات تهدیدکننده و توجه به مدیریت خطرپذیری، مدیریت بحران و ایجاد یک تعامل منطقی بین آنهاست. بدین ترتیب در تمام مراحل مواجهه با بلایای طبیعی اعم از مرحله پیش‌بینی و پیشگیری، مرحله آمادگی، مرحله مقابله و در نهایت مرحله بازسازی و بازتوانی این نهاد از جایگاه خطیری برخوردار است.

آنچه در ادامه این مطلب می‌آید مروری است بر انواع بلایای طبیعی، نقاط قوت و چالش شورا‌ها در مدیریت بحران.
 انواع بلایای طببیعی:
۱- زیست محیطی:
آفات و بیماری‌های نباتی، بیماری‌های دام و طیور، آلودگی آب و هوا و محیط، بیماری‌های اپیدمی انسانی و ...
۲- زمین ساختی
انفجار، بمب گذاری، آتش سوزی، انتشار آلودگی، بهمن و...
۳- جوی
رانش زمین، زلزله، آتش فشان، فرسایش خاک، پیشروی آب دریا، روانگرایی، سونامی، رسوب زایی، روانه‌های گلی و ...

قدر مسلم در هر منطقه یا مکانی، شرایط متغیری از جنبه‌های مختلف مانند جغرافیای طبیعی و انسانی بر آن حکمفرماست، از این رو نقش نهاد‌های محلی در مدیریت و رفع بحران از یک شهر به شهر دیگر متفاوت است.

از آنجایی که بحران‌ها با منشأ گوناگون و تعدد و تنوع وقوع می‌توانند در یک جامعه انسانی بروز نمایند و نظر به اینکه بیش از ۷۰ درصد جمعیت کشور شهرنشین هستند، لذا شناخت عناصر بحرا‌ن‌زا در هر منطقه خطیر است چرا که از این طریق می‌توان با تفکیک وظایف مرتبط با توان شورا‌ها به تبیین رابطه منطقی نقش و دخالت شورا‌ها در مدیریت بحران پرداخت.

اما نکته مهم دیگر این است، از آنجایی که برنامه ریزی جهت توسعه شهر‌های ایران از طریق تهیه طرح‌های جامع تفصیلی در شهر‌ها صورت می‌گیرد، شورا‌ها به صورت مستقیم می‌توانند با هماهنگی با شهرداری‌ها در روند بررسی، تهیه، برنامه ریزی و اولویت بندی در اجرای طرح‌های پیشگیرانه در مقابل بحران احتمالی مشارکت نمایند.

براساس وجود چنین بستری جهت مشارکت شورا‌ها می‌توان انتظار داشت که شورا‌های اسلامی می‌توانند نقشی بسیار مهم در مدیریت بحران‌ها ایفا کنند.

 مستندات:
 نقاط قوت شورا‌ها در مدیریت بحران
• شناخت مناسب از موقعیت شهر‌ها در خطرپذیری آن‌ها به واسطه بومی بودن
• شناخت کامل از امکانات، تجهیزات و توانمندی مدیریت شهری در مواجهه با بلایای طبیعی و حوادث
• نفوذ اجتماعی بالا در بین آحاد مردم و پتانسیل قوی در پیشبرد برنامه‌های مشارکتی
• دخالت مؤثر در روند پیشنهاد، تصویب و اجرای طرح‌های مدیریت شهری متناسب با خطرپذیری، آسیب پذیری و منابع دراختیار در شهر‌ها
• ظرفیت برقرای ارتباط متناسب و تعامل بین عموم مردم و دولت در مواقع ضروری و مدیریت بحران‌ها
• نقش ارزنده نظارت بر عملکرد مدیریت شهری در جهت مقاوم سازی و ایمن سازی ابنیه و تاسیسات
• استفاده از توان شورا‌ها در ارتقای سطح فرهنگی و دانش عمومی مردم در مواجهه با بلایای طبیعی از طریق برگزاری دوره‌های آموزشی، مانور‌های عمومی و تخصصی و...
• نقش شورا‌ها در احیا و مقاوم سازی بافت فرسوده شهر‌ها به عنوان مهمترین نقاط آسیب پذیر در بلایا

 چالش‌های شورا‌ها در مدیریت بحران
• اختیارات محدود قانونی و حقوقی در برنامه ریزی و اجرای طرح‌های مرتبط با مدیریت بحران
• کمبود منابع مالی جهت اجرای طرح‌های مشارکتی و ایمن سازی غیرسازه‌ای) برنامه‌های نرم افزاری (مانند آموزش، اطلاع رسانی و ...
• آشنا نبودن با ساختار و مفاهیم مدیریت بحران در شهر‌ها و عدم توجه به اصول (چرخه) مدیریت بحران
• عدم توجه کافی به خواسته‌ها و مطالبات شورا‌ها در پیشبرد برنامه‌های توسعه شهری توسط سایر دستگاه‌های اجرائی مرتبط با مدیریت بحران

 امکان‌های شورا‌ها در چرخه مدیریت بحران
• تدوین خط مشی و راهبری مدیریت شهری برای ارائه خدمات اضطراری.
• بررسی و تعیین محدوده‌های امن با کاربری‌های سازگار و در مناطق ایمن برای ساخت و توسعه بنا‌های شهری با همکاری مشاورین تهیه کننده طرح‌های جامع و تفصیلی شهر
• نظارت بر ساخت و ساز ایمن و فنی و انطباق آن با مقررات ساختمانی و برنامه کاربری زمین در شهر
• کمک به بررسی، مطالعه و ایمن سازی و مقاوم سازی نقاط آسیب پذیر حسب سوابق بومی و محلی
• برنامه ریزی برای انجام فعالیت‌های پیشگیرانه و رفع نقاط حادثه خیز در شهر
• جلب مشارکت‌های مردمی، آموزش، سازماندهی و نحوه استفاده از این مشارکت در مدیریت بحران
• شناخت از امکانات عمومی و تخصصی مورد نیاز مدیریت بحران مانند زیرساخت‌ها و تجهیزات ایمنی، امداد و نجات، اسکان اضطراری، بهداشت و درمان، بازسازی و بازتوانی و تلاش جهت گسترش کمی و کیفی آنان برای مواجهه با شرایط بحرانی در همه مراحل مدیریت بحران و پیگیری تأمین منابع آن‌ها شناخت پتانسیل وقوع بلایای طبیعی و حوادث غیرمترقبه با توجه به جغرافیای قرارگیری شهر‌ها و اقلیم حاکم بر آن
• شناخت از وضعیت ساخت و ساز و میزان فرسودگی ابینه و تاسیسات شهری و ... و تلاش برای مقاوم سازی آن‌ها
• ارائه پیشنهاد‌ها و نظارت بر نحوه تاثیر فرم و ساخت شهر در پیشگیری از وقوع و کاهش اثرات بلایای طبیعی به دستگاه‌های اجرائی


 منبع
نقش شورا‌های شهر در مدیریت بحران، زهرا شریفی راد و علی خداداد، کنفرانس بین المللی مطالعات نوین در زمینه عمران، معماری و شهرسازی با رویکرد ایرانی اسلامی

پژوهشگر: یاسر بهشتی