علل قاچاق فزاینده میوه و راهکارهای کاهش آن

پژوهش خبری صدا و سیما: با توجه به اقلیم مناسب، تولید میوه‌‌های معتدله مانند سیب، گلابی، به، هلو، شلیل، زردآلو، آلو، گیلاس، آلبالو، بادام، گردو، فندق و میوه‌‌های نیمه گرمسیری مانند مرکبات، پسته، خرمالو، انجیر، انار، زیتون، خرما و کیوی در کشور زیاد است. به طوریکه سرانه تولید میوه در کشور حدود 2.5 برابر میانگین جهانی است (200 کیلو در سال در مقایسه با 84 کیلو در سال (متوسط جهانی)) و سالیانه نزدیک به 16 میلیون تن میوه در کشور تولید می شود. با این وجود، شاهد حجم بالایی قاچاق میوه در سال های اخیر هستیم به گونه ای که در سال 93 کشفیات میوه قاچاق 20 برابرسال 92 بوده است و این روند در سال گذشته نیز همچنان افزایشی بوده است .

مسئله‌ای که رهبر معظم انقلاب در دیدار با کارگران در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه امسال بار دیگر به آن اشاره کردند و این موضوع را بلای بزرگ و سم تولید داخل برشمردند. ایشان همچنین با انتقاد شدید از عدم برخورد جدی با این مسئله تأکید کردند: «باید قوی‌ترین اشخاص را مأمور این کار کرد و دولت، ضمن تقویت دستگاه‌های ذی‌ربط، با قدرت با قاچاق سازمان‌یافته مقابله و برخورد کند. البته منظور از مبارزه با قاچاق کالا، مقابله با کوله‌برهای ضعیفی که در برخی مناطق اجناس کوچک را وارد می‌کنند، نیست؛ بلکه منظور قاچاقچیان بزرگی است که با ده‌ها و صدها کانتینر، اجناس قاچاق، وارد کشور می‌کنند».

شاید این سؤال مطرح شود ورود میوه قاچاق به بازار داخلی در شرایطی که این میوه ها، کیفیت پایین‌تر و قیمت بالاتری نسبت به تولید داخلی دارد، قابل‌ رقابت با تولیدات داخل نیستند و در نتیجه، ضربه‌ای به آن نخواهد زد. این درحالی است ‌که تجربه نشان می‌‌دهد میوه‌های قاچاق شده یا شأن نوبرانه دارند و یا خارج از فصل وارد کشور می‌شوند و در آن زمان هم میوه داخلی در بازار وجود ندارد که با آن رقابت کند. بنابراین به جهت اصل جایگزینی اقتصاد سهمی از بازار میوه‌های فصل داخلی را به خود اختصاص داده و بازار تولیدات داخلی را به هم می‌زند. به همین دلیل، اختصاص تعرفه‌های بالا به میوه های وارداتی و مبارزه با قاچاق آن در کشورمان ضروری است.

مسئول مبارزه با قاچاق میوه در کشور کیست؟

طبق قانون تمرکز وظائف و اختیارات کشاورزی (اصطلاحا قانون انتزاع)، مسئولیت تنظیم بازار، واردات، بازرگانی، خرید و فروش محصولات کشاورزی و از جمله میوه به وزارت جهاد کشاورزی محول شده است. اما چون قانون به درستی و کامل اجرا نشده است، عملا ابزارهای قانونی کنترل قاچاق (سازمان تعزیرات و سازمان حمایت از مصرف کنندگان، گمرک) همچنان در اختیار این وزارتخانه نیست و اقدامات وزارت جهاد کشاورزی تنها به اعلام میوه های مجاز به دستگاههای مربوطه و نامه نگاری برای جلوگیری از قاچاق میوه محدود می‌شود. محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی در حاشیه جلسه هیئت دولت در تاریخ 28 بهمن ماه 94 درباره این موضوع گفت اعلام کرد: «وزارت جهاد کشاورزی تولیدکننده میوه است و مسئولیتی در ارتباط با قاچاق میوه به کشور ندارد و پیش از این نیز ابلاغ و اعلام کرده‌ایم که نباید هیچ میوه‌ای به صورت قاچاق یا رسمی وارد کشور شود» ..همچنین بر اساس ماده 3 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب سال 92، وزارتخانه های دادگستری، اطلاعات، امور اقتصادی و دارایی، کشور، امور خارجه، صنعت، معدن و تجارت، راه و شهرسازی، نفت، جهاد کشاورزی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نیروهای مسلح و سازمان تعزیرات حکومتی متولیان اصلی مقابله با قاچاق هستند. اما براساس اظهارات علیرضا جمشیدی، رئیس سازمان تعزیرات حکومتی در برنامه تیتر امشب در تاریخ 21 اردیبهشت ماه امسال، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز حتی یک بار هم با حضور تمامی وزرای مذکور در یک سال گذشته برگزار نشده است.

علل ورود میوه قاچاق به بازارهای داخلی

محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی علت اصلی قاچاق میوه را نابسامانی موجود در مرزهای کشور می داند و با تأکید بر اینکه وزارت جهاد تولیدکننده میوه است، می گوید: «آنهایی که مسئول قاچاق در کشور و حفظ مرزها هستند باید در این رابطه اقداماتی انجام دهند». البته برخی نیز معتقدند قاچاق میوه در حد گسترده تنها از مبادی رسمی امکان پذیر است. مهدی ابویی، معاون سابق ستاد مرکزی قاچاق کالا و ارز درباره این موضوع گفت: «بخش زیادی از این قاچاق میوه از طریق مبادی رسمی می تواند وارد شود و خیلی کمتر می توان از مسیرهای غیر رسمی وارد کرد برای اینکه هم فسادپذیر است و هم کیفیت آن به شدت خراب می‌شود» .. این در حالی است که برخی دیگر از مسئولین واردات میوه‌های ممنوعه از مبادی رسمی را به صرفه نمی‌دانند چرا که تعرفه‌های بالای گمرکی صرفه اقتصادی آن را با مخاطره جدی وارد می‌کند. از سوی دیگر، برخی مسئولین وزارت جهاد کشاورزی اعتقاد دارند که بازارچه‌های مرزی عامل اصلی قاچاق میوه هستند. به عنوان مثال، رمضان رویین تن، مدیر کل دفتر میوه‌های سردسیری و خشک وزارت جهاد کشاورزی معتقد است بازارچه‌های مناطق مرزی و مناطق آزاد از نظر ظاهری و اسمی با هدف ایجاد رونق اقتصادی و اشتغال در مناطق مرزی ایجاد شده‌اند و مجوز واردات پیله‌وری به همین جهت به مرزنشینان داده شده است، اما پیله‌وری حتی ترانزیت میوه به سرپوشی برای قاچاق این محصولات تبدیل شده است .. محمدعلی طهماسبی، معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی نیز متهم اصلی قاچاق میوه را بازارچه‌های مرزی و استفاده غیر مجاز از مجوز پیله‌وری می‌داند.

اما آمار بالای قاچاق میوه نشان می‌دهد که این کار قطعا از طریق افراد خرد امکان‌پذیر نیست و نیاز به یک سازماندهی باندی گسترده دارد. در این رابطه ولی اله افخمی راد، رئیس سازمان توسعه تجارت در حاشیه نشست روز صنعت، معدن و تجارت سال گذشته (9 تیرماه) با تاکید بر اینکه واردات میوه در حجم بالا از طریق پیله وری امکانپذیر نیست، گفت: «میزان واردات محصولات پیله وری به حدی پایین است که درسال به ۱۰۰ میلیون دلار نیز نمی‌رسد». این دقیقا همان نکته ای است که رهبر معظم انقلاب در دیدار اخیرشان با کارگران مورد تاکید قرار داده بودند. ایشان تاکید کرده بودند که منظور از مبارزه با قاچاق کالا، مقابله با کوله‌برهای ضعیفی که در برخی مناطق اجناس کوچک را وارد می‌کنند، نیست؛ بلکه منظور قاچاقچیان بزرگی است که با ده‌ها و صدها کانتینر، اجناس قاچاق، وارد کشور می‌کنند

اثرات قاچاق میوه: ورود انواع آفت‌ها، ضربه به تولید داخل و تغییر ذائقه مردم

واردات غیرقانونی میوه از طریق بازارچه مرزی و یا از طریق واردات پیله‌وری، احتمال واردات انواع آفت میوه را نیز به همراه دارد. به عنوان نمونه، یکی از این آفات که بیشترین تهدید را برای باغات میوه کشور دارد، آفت مگس میوه است که طبق آمارهای اعلام شده توسط محمد غفوری، مدیر حفظ نباتات سازمان جهادکشاورزی کردستان در 25 آبان ماه 94، ، بیش از هزار هکتار از باغات این استان در سال گذشته آلوده به این آفت وارداتی شده‌اند. آفتی که در استانهای مازندران، گیلان، آذربایجان‌ غربی و شرقی نیز خسارتهای فراوانی به باغات وارد کرده است . محمدعلی طهماسبی، معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی نیز اعلام کرد: این میوه‌ها به دلیل این‌که در قرنطینه قرار نمی‌گیرند، آفات دارند و اگر در مبادی قانونی قرار بگیرند، به دلیل داشتن آفاتی که در کشور ما وجود ندارد، مجوز واردات نمی‌گیرند .. به علاوه افزایش قیمت میوه یکی دیگر از آثار قاچاق است. قاچاقچیان میوه علاوه بر میوه‌های معمول، مبادرت به واردات میوه‌های خارج از فصل می‌کنند و از آنجا که این میوه‌های وارداتی در فصلی که قاچاقچیان آن را وارد می‌کنند، در کشور تولید نمی‌شود، بنابراین با سوء استفاده از این موقعیت، میوه را با قیمت بسیار بالا عرضه می‌کنند .

چگونه می توان جلوی قاچاق میوه را گرفت؟

برای کنترل قاچاق میوه حداقل سه راه وجود دارد. اول اینکه نظارت درنقطه آخر (سطح خرد و انواع میوه فروشی ها) انجام شود. به طوریکه عرضه میوه قاچاق جریمه هایی به همراه داشته باشد. که این کار از وظائف سازمان تعزیرات حکومتی است. تعزیرات حکومتی نقش نظارتی خود را در میادین میوه و بالأخص میوه‌فروشی‌ها با جدیت تمام ادامه دهد و میوه جمع‌آوری‌شده در صورت امکان صادرات مجدد شود تا هزینه نظارت‌ها تأمین شود و در صورت عدم امکان صادرات، بین خانواده‌های نیازمند که توان تأمین میوه را ندارند، توزیع شود. پروانه کسب متخلفان هم باطل و اجازه فعالیتِ فعالان میادین میوه که در زنجیره بازار رسانی میوه قاچاق سهیم‌اند، باطل شود. البته با ایجاد شناسنامه کالا که امکان آن در کشور موجود است نیز می‌توان در این کار تسهیل ایجاد کرد. به طوریکه هم فروشنده و هم مصرف کننده از تولید، توزیع و اصالت محصول اطمینان داشته باشند.

دومین اقدام اساسی ایجاد شفافیت اطلاعات در این حوزه است. راه اندازی سامانه هایی مانند پرتال کشاورزی که در آن اطلاعات تولید، تجارت و انبارداری محصولات کشاورزی یکپارچه شوند امکان ردیابی محل تولید یا واردات و عرضه و قیمت انواع محصولات را فراهم می‌کند.

سومین اقدام اساسی هم این است که به جهت امکان وقوع تهدیدات زیستی، واردات میوه‌ از مسیر پیله‌وری سلب شده یا حداقل مجوز پیله‌وری کشاورزی توسط وزارت تخصصی (جهاد کشاورزی) و پس از طی مراحل قرنطینه‌ای صادر شود.

پژوهش خبری//