نقش گمرک الکترونیک در کاهش قاچاق کالا

-با اتصال سامانه جامع گمرکی به سامانه ارزی بانک مرکزی صحت پروانه ­های صادره از طریق ارتباط الکترونیکی صورت می­ گیرد و از جعل اسناد و سواستفاده از منابع ارزی پیشگیری می­شود.

-شناسایی کالاهای قاچاق از غیرقاچاق در فاصله زمانی کمتر از یک دقیقه امکان پذیر شده است.

پژوهش خبری صدا وسیما: اقدامات گمرک جمهوری اسلامی ایران در زمینه مبارزه با قاچاق کالا در سال­ های اخیر عموماً بر بستر فناوری­ های مدرن اطلاعاتی و ارتباطیICT))استوار است و با استفاده از دستگاه­ های الکترونیکی سالانه صدها تن کالای قاچاق و مواد مخدر کشف و ضبط می­ شود. پیاده سازی سامانه جامع امور گمرکی در قریب به اتفاق گمرکات اجرایی کشور و راه اندازی زیرسامانه­ های آن به نحوو قابل توجهی محیط­ های گمرکی کشور را برای قاچاقچیان ناامن کرده و کشفیات اخیر ثابت نموده است که با بهره­ گیری از قابلیت­ ها و ظرفیت­ های سامانه­ های الکترونیکی عرصه بر قاچاقچیان روزبه روز تنگ­تر می شود.

صدور پروانه الکترونیکی

با اجرای سامانه جامع امور گمرکی، پروانه (برگ سبز) به صورت الکترونیکی صادر شده و این پروانه براساس میزان واقعی خروج کالا تنظیم می­ شود. همچنین این قابلیت در این سامانه لحاظ شده که با حذف کاغذ، صدور پروانه که منشاء بسیاری از مشکلات و تخلفات است، نسبت به تبادل الکترونیکی اسناد بین سازمان­ ها و مراکز مورد نیاز مانند نیروی انتظامی اقدام نماید. یکی از اثرات مثبت پروانه ­های الکترونیکی جلوگیری از جعل و دست­کاری پروانه­ ها است که پیشتر از آن ممکن بود توسط برخی از پروانه­ های کاغذی صورت گیرد. طبق قانون دستگاه­ های کاشف به خصوص نیروی انتظامی پس از کشف محموله ­های مظنون به قاچاق در خارج از قلمرو گمرکی آنها را برای تعیین تکلیف به گمرک ارسال می­ کنند که قبل از راه اندازی سامانه جامع گمرکی و سیستم تبادل الکترونیکی اطلاعات پروانه آن سخت و زمان­بر بود.

اما اکنون با تسهیلاتی که گمرک از طریق این سیستم فراهم کرده، استعلام محموله­ های فوق به طور دقیق و در کمترین زمان ممکن انجام می­ شود. کشف بزرگ­ترین قاچاق دل طول 38 سال اخیر در استان هرمزگان را باید از دستاوردهای سامانه جامع گمرکی و اطلاعات موجود در آن به حساب آورد.

پنجره واحد مجازی

یکی از دستاوردهای مهم گمرک در سال­ های اخیر راه اندازی پنجره واحد تجاری در گمرک بود. با استفاده از این سامانه یکی از بزرگ­ترین آرزوهای دیرینه فعالان اقتصادی تحقق یافت و ارسال و دریافت مجوزهای لازم جهت ترخیص کالا از جمله استاندارد، ثبت سفارش، قرنطینه و... به صورت دستی بسیار زمان بر بوده و همچنین امکان مدیریت و تأیید صحت این مجوزها نیز به صورت دستی بسیار مشکل است. از این رو، سامانه جامع امور گمرکی، مجوزهای مشخص را به صورت مستقیم و الکترونیکی از سازمان ­های همجوار دریافت و این کار در روند ترخیص کالا تأثیر زیادی خواهد داشت. در حال حاضر سازمان همجوار از طریق پنجره واحد مجازی به 21 گمرک ایران با صورت الکترونیکی ارتباط دارد. همچنین این تأثیر به صورت سیستمی اعمال شده و از اعمال سلیقه کارشناسان گمرک جلوگیری به عمل خواهد آمد. به طور مثال کالایی که نیاز به مجوز استاندارد دارد. تا زمان دریافت مجوز استاندارد، کارشناس نمی ­تواند آن را تأیید کند و سامانه اجازه ترخیص را صادر نخواهد کرد. از سوی دیگر جمع آوری اطلاعات و تبادل داده ­ها بین گمرک و سازمان­ های همجوار از طریق پنجره واحد تجارت فرامرزی امکان سوءاستفاده احتمالی و ورود و خروج غیرقانونی کالا (قاچاق) را از بین برده و الزام واردکنندگان به اخذ و ارائه مجوزهای ورود کالا به گمرک به سلامت تجارت کمک خواهد کرد. ارتباط الکترونیکی گمرک و سازمان غذا و دارو با کمک سامانه جامع گمرکی موجب شده تا با کدهای مخصوص اطلاعات داروهای ترخیص شده از گمرک به سامانه غذا و دارو ارسال و شناسایی داروهای تقلبی و قاچاق از غیرقاچاق راحت تر شود.

تجهیز گمرکات به امکانات کنترلی پیشرفته

تعداد دستگاه ­های ایکس ری کامیونی گمرکات در سال­ های اخیر به 13 دستگاه افزایش یافته است. همه مسئولان کشور به خصوص آن دسته از کسانی که از گمرکات کشور و سامانه جامع امور گمرکی و پنجره واحد تجارت فرامرزی دیدن کرده­ اند بر اهمیت به کارگیری هر چه بیشتر دستگاه ­ها و تجهیزات پیشرفته کنترلی در گمرکات به خصوص گمرکات مرزی تأکید کرده و ضمن انتقاد از کمبود وجود این نوع دستگاه ها در تمام گمرکات در زمینه تأمین اعتبارات لازم برای خرید آنها در قالب برنامه بودجه و سایر منابع قول مساعد داده­ اند. خوشبختانه اخیراً گمرک ایران نسبت به خریداری 4 دستگاه ایکس ری کامیونی از کشور چین اقدام کرده که با نصب آنها در گمرکات فعال دارای حجم تجارت بالا امکان بازرسی و کنترل محموله ­های وارداتی به نحو قابل توجهی افزایش خواهد یافت.

ارتباط الکترونیکی با بانک مرکزی

با اتصال سامانه جامع گمرکی به سامانه ارزی بانک مرکزی صحت پروانه­ های صادره از طریق ارتباط الکترونیکی صورت می­ گیرد و از جعل اسناد و سواستفاده از منابع ارزی پیشگیری می­ شود.

کنترل الکترونیکی کارت­ های بازرگانی یک بار مصرف

کارت­ های بازرگانی یک بار مصرف منفذ بیشترین فرارهای مالیاتی در حوزه تجارت خارجی است که علاوه بر تضییع حقوق دولت، مشقات و گرفتاری­ های فراوانی برای صاحبان این گونه کارت­ ها که اغلب از افراد روستایی و ساکنان مناطق محروم کشور هستند، ایجاد نموده است. خبرهای مربوط به واردات خودروهای چند صد میلیون تومانی توسط یک زن روستایی یا شاگرد نانوایی حکایت از نابسامانی و وجود زمینه تخلف در مراکز و مراجع صادرکننده این نوع کارت­ ها دارد که مشکلات عدیده ­ای را نیز برای گمرک به وجود آورده است. راه اندازی سیستم­ های الکترونیکی در گمرک طی یکی دو سال اخیر به نحو قابل توجهی از توسعه کاربرد کارت­ های بازرگانی موسوم به اجاره­ای کاسته است که امیدواریم مسئولان امر با اقدامات جدی مانع از ادامه صدور آن شوند، مضاف بر آنکه عده ­ای از کارشناسان نسبت به اصل صدور کارت بازرگانی انتقاد دارند و آن را در چرخه تجارت ضروری نمی ­دانند.

تبادل الکترونیکی اطلاعات بین گمرک و نیروی انتظامی

شناسایی کالاهای قاچاق از غیرقاچاق در فاصله زمانی کمتر از یک دقیقه امکان پذیر شده است. این اقدام به کمک سامانه­ های الکترونیکی گمرک فراهم گردیده و با توجه به اینکه در سامانه، کلیه اطلاعات پته­ های عبوری براساس اطلاعات تأیید شده ذخیره می­ شود، براساس قابلیت­ های جدید برای شناسایی کالای قاچاق از غیر قاچاق و جهت استعلام سریع و دقیق اسناد گمرکی، سیستم پیام کوتاه برقرار شده است. بدین ترتیب نیروی انتظامی براساس دسترسی­ های مشخص می ­تواند با استفاده از سامانه پیام کوتاه اقدام به ارسال شماره پته یا شماره خودرو نماید. بر این اساس به صورت آنی پاسخ استعلام مربوطه داده می­ شود و در صورت صحت، اصالت اطلاعات مربوطه به تفکیک نوع خودرو، نوع کالا و مشخصات کالا نمایش داده شده و در صورت عدم صحت پیغام هشدار به نیروی انتظامی ارسال می ­گردد. این سامانه درخصوص محموله ­های ترانزیتی نیز قابلیت­ های مشابه ی دارد. زمانی که خودروی دارای محموله ترانزیتی از مبدأ حرکت می­ کند، چند روز براساس فاصله بین گمرکات فرصت دارد تا محموله خود را به گمرک مقصد تحویل نموده یا از مرز خروج نماید. در صورتی که نیروی انتظامی به یک محموله ترانزیتی مشکوک شود موضوع را از طریق پیامک استعلام و سامانه جامع گمرکی در صورت صحت محموله ترانزیتی اطلاعات کامل محموله یا گذر از مهلت قانونی را در اختیار نیروی انتظامی قرار می­ دهد و در غیر این صورت پیام صادر می شود.

بارنامه الکترونیکی

گمرک ایران به منظور جلوگیری از سوءاستفاده برخی از واردکنندگان در هنگام اظهار کالا به گمرک، علاوه بر اطلاعات اظهار شده توسط آنها، مشخصات کالا را از طریق الکترونیکی از شرکت­ های حمل ونقل نیز دریافت کرده و پس از انطباق اطلاعات دریافتی از هر دو منبع چنانچه مغایرتی در کد تعرفه، ارزش اظهاری و مشخصات کالا وجود داشته باشد از ترخیص کالا جلوگیری می ­کند. در این زمینه راه­ اندازی بارنامه و مانیفست الکترونیکی در قالب سامانه جامع امور گمرکی راه سوءاستفاده و احیانًا قاچاق کالا را در مبادی ورودی کامًلا مسدود شده و گواه آن هم کشف مقادیر معتنابه ی از کالا در بندر شهید رجایی طی هفته­ های اخیر است.

تله ­های الکترونیکی

براساس طرحی که اخیراً در گمرک اجرایی شده علاوه بر اظهارنامه صاحبان کالا، اطلاعات دقیق تری از کالاهای موجود در محوطه های بندری را از شرکت های حمل ونقل دریافت می­ کند و این اطلاعات را با اظهار صاحبان کالا تطبیق می ­دهد و در صورت عدم تطبیق براساس تله ­های الکترونیکی هشدارهای لازم داده می­ شود. برنامه اصلی گمرک دسترسی به مانیفست بار کشتی ­ها در زمان تخلیه بار است و با هماهنگی گمرک و سازمان بنادر و دریانوردی با برقراری ارتباط الکترونیکی میان گمرک و بندر از طریق سامانه جامع گمرکی امکان تبادل داده­ ها میان دو سازمان برقرار شده است. اطلاعات مانیفست کشتی، اطلاعات قابل اتکایی هستند و در صورت ورود اطلاعات تخلیه بار از بنادر، زنجیره داده ­ها در سامانه جامع گمرکی تکمیل و کلیه اطلاعات ورودی برمبنای مانیفست الکترونیکی، بارنامه، قبض انبار، اظهارنامه و بیجک انبارها تقاطع گیری می شود و عمًلا امکان تخلف از بین می­ رود. مصوبه شورای عالی امنیت ملی و ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز که قبًلا تصویب شده بر لزوم دسترسی گمرک ایران به اطلاعات انبارها و محوطه­ های بندری تأکید دارد. تبادل اطلاعات در چارچوب سامانه جامع گمرکی موجب شفافیت و سلامت تجارت شده و این امر می ­تواند با مشارکت و همکاری سازمان­ های همجوار گمرک شرایط را برای افرادی که تجارت قانونی و سالم انجام می­ دهند، آسان­ تر کند و عرصه را برای متخلفان و قاچاقچیان روزبه روز تنگ­تر نماید.

سامانه بایگانی دیجیتال اسناد

سامانه بایگانی دیجیتال در گمرکات اجرایی راه­ اندازی شده است. این سامانه­ ها با دریافت اسکن اسناد، آنها را به اطلاعات اظهارنامه لینک نموده و کارشناس می­ تواند اطلاعات اسکن اسناد را مشاهده نماید. جلوگیری از تغییر اسناد مربوطه و مفقودی اسناد ازجمله قابلیت­ های این سامانه است تا در صورت استعلام اسناد کالاهای وارداتی اطلاعات اصلی و غیرقابل جعل در اختیار آنها قرار داده شود.

سامانه ثبت و دریافت شماره شناسه گوشی­ های وارداتی (IMEI) در گمرک

گمرک جمهوری اسلامی ایران در راستای اجرای سیاست ­های کنترل هوشمند ورود کالا به کشور و مبارزه با قاچاق گوشی­ های تلفن همراه و به منظور تسریع و شفاف سازی فرآیند واردات تلفن همراه، افزایش دقت در کنترل های گمرکی، نسبت به ثبت و دریافت شماره شناسه گوشی ­های وارداتی اقدام نمود.

بر این اساس از تاریخ 15 آذر 94 علاوه بر اظهارنامه و لیست عدل بندی، ارائه شناسه بین ­المللی تجهیزات موبایل[1](IMEI) توسط همه واردکنندگان از طریق سامانه پنجره واحد تجارت فرامرزی الزامی شد.

در این کد، اطلاعات مربوط به مدل گوشی، شرکت سازنده، کشور سازنده و... وجود داشته و گوشی­ های تلفن همراه توسط این کد در شبکه های مخابراتی ثبت می­ شوند.

گمرک ایران از کلیه نمایندگان رسمی و ارائه کنندگان کالای تجاری تلفن ­های همراه در ایران دعوت به عمل می­آورد با شرکت فعال در اجرای این طرح و ارائه پیشنهادات و انتقادات سازنده، علاوه بر ساده سازی و تسریع در انجام فرآیندهای رسمی ورود کالا به کشور، موجبات جلوگیری از جعل، تخلف و قاچاق کالا را فراهم نمایند.

پژوهش خبری صدا وسیما// زهره دانشمندی

1-IMEIمخففIdentityInternational Mobile Equipmentشناسه بین المللی تجهیزات موبایل بوده و کلیه دستگاه ­های موبایل با قابلیت اتصال به شبکه مخابراتیGSM، دارای کد 15 رقمی مختص به خود می باشند.