چکیده پژوهش:

ـ تبلیغات انحرافی کمپین های بدحجابی در فضای مجازی

ـ مقطعی و ناقص بودن کمپین های ترویج حجاب در فضای مجازی

ـ ترویج تبرج و بدحجابی در فضای مجازی به اسم کمپین ترویج حجاب

ـ ترویج تقوای عملی و عفاف برای هر دوجنس شرط لازم ترویج حجاب در فضای مجازی

پژوهش خبری صدا و سیما: فضای مجازی همچون دنیای واقعی بستر بروز و ظهور ایده ها و اشکال و فرم های مختلف رفتاری است و طبعا به سبب گستردگی و فراگیری و عمق نفوذش این روزها از اهمیت بیشتری در اشاعه ارزشها و هنجارها برخوردار است. مقوله حجاب و عفاف نیز از جمله مواردی است که در این فضا دستخوش هجمه ها و تهدیدهای هنجاری قرار گرفته است. برای پیشگیری و مقابله با این تهدیدها چندی است که در فضای مجازی اقدام های مختلفی در ارتباط با ترویج حجاب و عفاف صورت می گیرد . این نوشتار مروری دارد بر این اقدامات و سمت و سویی که دنبال می‌کند.

ـ عکس پروفایل

‌ ـ گذاشتن خصوصی‌ترین عکس‌های شخصی در اینستاگرام (‌این عمل مانند این است که شما آلبوم تصاویر خصوصی و خانوادگی خود را بین میلیون ها نفر توزیع کنید)

ـ سوءاستفاده از تصاویر نمایه (پروفایل) زنان و دختران و اضافه کردن نوشتارهای مختلف کنار آن اقدام به ساخت برچسب‌های (استیکر) غیراخلاقی از این تصاویر

تفاوت بدحجابی کلاسیک با بدحجابی در فضای مجازی

در فضای فیزیکی تنها عده معدودی از رهگذران مورد هدف تبلیغات منفی بدحجابان قرار می‌گرفتند اما امروزه قابلیت چند بعدی فضای مجازی فرصتی را ایجاد نموده است تا به‌صورت همزمان میلیون‌ها نفر؛ مخاطب تصاویر و تبلیغات انحرافی کمپین‌های بدحجابی قرا گیرند.

انواع کمپین های ترویج حجاب در فضای مجازی

- پویش (کمپین)،«حجاب من، نگاه تو،‌ پاکی و آرامش ما» :

همزمان با هفته گرامیداشت «عفاف و حجاب» (19 تا 24 تیرماه 95) از سوی واحد خواهران سازمان بسیج فرهنگیان در فضای مجازی اجرا شد. البته این کمپین متاسفانه زودگذر و مقطعی بود. و اطلاعات زیادی از آن منتشر نشد.

- پویش جهانی «حجاب برای من»:

زنان مسلمان محجبه با راه‌اندازی کمپینی در شبکه‌های اجتماعی با استفاده از هشتگ #hijabtome (حجاب برای من) با تصورات نادرست مقابله می‌کنند. این کمپین که در شبکه‌های اجتماعی اینستاگرام، توئیتر و فیسبوک راه‌اندازی شده از زنان مسلمان سراسر جهان می‌خواهد تا الگوهای پوشش را به اشتراک بگذارند و در چند جمله توضیح دهند که حجاب برای آنان به چه معنی است. کسانیکه علاقمند هستندعکس‌های با حجاب خود را در محیط‌های کاری، درسی، تفریحی و …را با این هشتگ منتشر می‌کنند. این عکس‌ها نشان می ‌دهدکه آلمان‌های فرهنگ کشورها تا چه اندازه در سبک پوشش آن‌ها مؤثر است و تفاوت فراوان این سبک‌ها نشان‌دهنده غنای فرهنگی زنان مسلمان است.

ـ یکی از کاربران اینستاگرام که خود یک وکیل است با گذاشتن عکسی از حجاب خود نوشته است:

در جامعه‌ای که من در آن زندگی می‌کنم، استانداردهای زیبایی بسیار غیرواقعی است. کمپین (حجاب برای من) باعث شد متوجه شوم که بسیری از این ایدئولوژی‌های کلیشه‌ای و جنسیت‌گرایانه که گریبانگیر جوامع امروز است از قضاوت زنان بر اساس ظاهرشان نشئت می‌گیرد. این کمپین برای من مسیری است به جایی که در آن مردم مرا با شخصیت و فکرم می‌شناسند.  

- کمپین‌های مدعی ترویج حجاب با برچسب «# اسلام»، «# زن مسلمان» و «# حجاب زیبا»:

در این کمپین اقدام به جذب و تشویق دختران محجبه برای انتشار تصاویر خود در شبکه‌های اجتماعی می‌کنند؛ تصاویری که قرار است برای ترویج اسلام و پوشش زن مسلمان در مقابل نگاه نامحرمان قرار گیرد.

کمپینی که به ضد خود تبدیل شد

غفلت و ناآگاهی برخی دختران و زنان در انتشار تصاویر خصوصی خود در پروفایل‌ها و در صفحات اینستاگرام و فیس بوک و ... از یک طرف و کمپین‌های برنامه ریزی شده ضد حجاب در شبکه های اجتماعی مجازی همچون کمپین آزادی های یواشکی مسیح علی نژاد، ‌روزنامه نگار ایرانی ساکن نیویورک، در مورد انتشار تصاویر هنجارشکنانه بدون حجاب زنان و دختران که در سطح شهر و اماکن عمومی ایران،‌ که اخیراَ با پیوستن "مردان باحجاب" به آن رنگ و بوی دیگری گرفته،‌ نشان از تهدیدی برنامه ریزی شده علیه حجاب زن مسلمان؛ این بار در فضای مجازی دارد.

در این بین تعدادی از زنان و دختران محجبه نیز از مدت‌ها قبل به گذاشتن تصاویر محجبه خود در پروفایل شخصی­ خود اقدام کردند به زعم این که می‌توانند با این کار به ترویج حجاب در فضای مجازی و مقابله با این هجمه‌ها کمک کنند؛ اما غافل از آن که همین اقدام نیز به گونه دیگری تحریف شده و مورد سوء استفاده افراد مغرض قرار می‌گیرد.

همواره از حجاب و عفاف در کنار هم یاد می کنیم اما آنچه در عمل بسیاری از افراد به آن توجه می‌کنند و نسبت به رعایت آن حساسیت دارند اول از همه حجاب است. به نظر می رسد این دو در کنار هم؛ معنی دارند و هیچکدام بدون دیگری کامل نیست. در واقع حجاب جنبه و نمود ظاهری عفاف است و آنچه مهم‌تر و عمیق‌تر است، موضوع عفاف و حیا است که متاسفانه در فضای مجازی به شدت آسیب پذیر شده است. به گونه ای که حتی به اسم حجاب از آن سوء استفاده می‌شود. جلوه‌هایی از حجاب ظاهر در فضای مجازی ترویج می‌شود که با اصل عفاف در تعارض است. تصاویر دختران و بانوان محجبه ای که گرچه به ظاهر حد پوشش شرعی را رعایت کرده‌اند اما جلوه های ظاهریشان را خواسته یا ناخواسته چنان با آب و رنگ دادن به پوشش خود و حتی چهره های آرایش شده یا تصاویر روتوش شده به نمایش می‌گذارند که از هدف اصلی فرسنگ­ ها فاصله دارد. بارها و بارها کلیک کردن و زوم کردن روی عکس‌ها از سوی محرم و نامحرم و گاه از این گروه به آن گروه و از این کانال به آن کانال منتقل شدن عکس‌ها چیزی است که اغلب بانوان محجبه که چنین تصاویری را در پروفایل خود و یا در صفحات اینستاگرام می گذارند، هرگز به آن رضایت نداشته ­اند. نگاهی به کامنت‌هایی که در ذیل این تصاویر گذاشته شده نشان از این موضوع دارد.

سخن آخر

تولید محتواهای جذاب و به روز در رابطه با فرهنگ حجاب و عفاف در فضای مجازی با توجه به فراگیر بودن آن می تواند کمک شایانی به ترویج این فرهنگ در جامعه نماید. البته نباید از این امر غافل بود که ناخواسته در پازل دشمنان بازی نکنیم و به اسم ترویج حجاب به تضعیف حجاب و ترویج تبرج گرایی در پوشش حجاب گرفتار نشویم. یادمان باشد که حجاب و عفاف مختص زنان نیست و مردان نیز باید متوجه رعایت حدود شرعی نگاه و تقوا در دنیای مجازی همچون دنیای واقعی باشند. چرا که خدای دنیای مجازی همان خدای دنیای واقعی است. چنانچه رهبر معظم انقلاب درباره فضای مجازی می فرمایند: «اینترنت هم نعمت است و هم نقمت و این ما هستیم که جامعه را به سوی خوب یا بد آن هدایت می‌کنیم.»

پژوهش خبری صدا و سیما// پژوهشگر: فریفته هدایتی

* منابع در آرشیو در دسترس است.